Yazdır 
Resmi Gazete Tarihi: 23.10.2015 Resmi Gazete Sayısı: 29511

KREDİ RİSKİNİN HESAPLANMASINDA İÇSEL DERECELENDİRMEYE DAYALI YAKLAŞIMLARIN KULLANILMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ

KREDİ RİSKİNE ESAS TUTARIN İÇSEL DERECELENDİRMEYE DAYALI YAKLAŞIMLAR İLE HESAPLANMASINA İLİŞKİN TEBLİĞ

 

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

 

Amaç ve kapsam

MADDE 1 - (1) Bu Tebliğin amacı, bankaların İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlar kullanarak kredi riskine esas tutar hesaplamalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

 

Dayanak

MADDE 2 - (1) Bu Tebliğ, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 43, 45 ve 93 üncü maddeleri ile Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrası hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.

 

Tanımlar

MADDE 3 - (1) Bu Tebliğde yer alan;

a) Ana ortaklık: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan ana ortaklığı,

b) Aracı kurum: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan aracı kurumu,

c) Artık risk: Kullanılan kredi riski azaltım tekniklerinin beklenildiği kadar etkin olmamasından kaynaklanan riskleri,

ç) Asgari kiralama ödemeleri: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan asgari kira ödemelerini,

d) Bağlı ortaklık: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan bağlı ortaklığı,

e) Banka: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan bankaları,

f) Beklenen kayıp (BK): Bir yıllık dönemde, alacağın değerinin azalması veya karşı tarafın muhtemel temerrüdü nedeniyle kaybedilmesi beklenen tutarın alacağın temerrüt anındaki bakiyesine oranını,

g) Birincil alacaklar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan birincil alacakları,

ğ) BKET: Beklenen kaybın en iyi tahminini,

h) Derecelendirme sistemi: Belirli bir alacak türü için kredi riskinin değerlendirilmesi, alacakların derecelendirme notlarının ve havuzlarının belirlenmesi, temerrüt ve kayıp tahminlerinin sayısallaştırılması için kullanılan tüm yöntem, prosedür, kontrol, veri toplanma ve bilgi yönetimi sistemlerini,

ı) Destek hizmeti kuruluşu: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan destek hizmeti kuruluşunu,

i) Dönüştürme oranı: Temel İDD Yaklaşımı kapsamında Kurumca belirlenen, Gelişmiş İDD Yaklaşımı kapsamında banka tarafından tahmin edilen gayrinakdi kredi ve taahhütlerin nakdi krediye dönüşme oranını,

j) Faaliyet birimi: Ortaklık, faaliyet alanı veya yabancı ülkelerdeki şube,

k) Finansal araç: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan finansal aracı,

l) Finansal holding şirketi: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan finansal holding şirketini,

m) Finansal kuruluş: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan finansal kuruluşu,

n) Gelişmiş İDD Yaklaşımı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan Gelişmiş İDD Yaklaşımını,

o) İçsel derecelendirmeye dayalı (İDD) yaklaşımlar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımları,

ö) İhbarlı limit: Banka tarafından belirlenen ve müşterinin bilgisi dahilinde olan kredi limitini,

p) İkincil alacaklar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan ikincil alacakları,

r) İpotek teminatlı menkul kıymet: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan ipotek teminatlı menkul kıymeti,

s) Kamu kuruluşu: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kamu kuruluşunu,

ş) Kanun: 5411 sayılı Bankacılık Kanununu,

t) Kayıp: Kredinin tahsiliyle ilgili önemli derecedeki zaman değeri etkisi dahil iskonto etkileri ile önemli derecedeki doğrudan ve dolaylı giderler de dâhil ekonomik kaybı,

u) Kolektif yatırım kuruluşu (KYK): Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kolektif yatırım kuruluşunu,

ü) Kredi değerleme ayarlamaları (KDA): Yönetmeliğe ekli Ek-2’de tanımlanan kredi değerleme ayarlamalarını,

v) Kredi derecelendirme kuruluşu (KDK): Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi derecelendirme kuruluşunu,

y) Kredi riski azaltımı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi riski azaltımını,

z) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu,

aa) Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulunu,

bb) Küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ): Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan küçük ve orta büyüklükteki işletmeleri,

cc) Menkul kıymetleştirme:  Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan menkul kıymetleştirmeyi,

çç) Merkezi yönetim: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan merkezi yönetimi,

dd) Ödeme şartı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan ödeme şartını,

ee) Özel netleştirme sözleşmesi: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan özel netleştirme sözleşmesini,

ff) Özkaynak: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan özkaynağı,

gg) Referans varlık: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan referans varlığı,

ğğ) Spesifik ters eğilim riski: Yönetmeliğe ekli Ek-2’de tanımlanan spesifik ters eğilim riskini,

hh) Standart Yaklaşım: Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen yaklaşımı,

ıı) Temerrüt olasılığı (TO): Karşı tarafın bir yıllık süre içerisinde temerrüde düşme olasılığını,

ii) Temerrüt halinde kayıp (THK): Karşı tarafın temerrüdünden kaynaklanan kaybın, temerrüt anındaki bakiyeye oranını,

jj) Temlik riski: Borçluya yapılacak nakdi ödemeler veya transfer edilecek haklar dolayısıyla devralınan alacak tutarının azalması ihtimalini,

kk) Temel İDD Yaklaşımı: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan Temel İDD Yaklaşımını,

ll) Türev finansal araçlar: Yönetmeliğin 5 inci maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen sözleşmeleri,

mm) Teşkilatlanmış borsalar: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan teşkilatlanmış borsaları,

nn) Yönetmelik: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirmesine İlişkin Yönetmeliği,

oo) Volatilite: Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan volatiliteyi

ifade eder.

 

İKİNCİ BÖLÜM

İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlara İlişkin Genel Hususlar

 

İçsel derecelendirmeye dayalı yaklaşımlara ilişkin izin süreci

MADDE 4 - (1) İDD Yaklaşımlarının kullanım izni her bir risk sınıfı, her bir derecelendirme sistemi, hisse senedi yatırımları için kullanılan her bir içsel model yaklaşımı ile THK ve dönüştürme oranı tahmini için kullanılan her bir yaklaşım bazında verilir. Başka bir denetim otoritesi tarafından kullanımına izin verilen bir içsel derecelendirme sisteminin banka tarafından kullanılması bu Tebliğ hükümlerinden muafiyet sağlamaz.

(2) Kredi riskine esas tutar hesaplamasında İDD Yaklaşımlarının kullanılabilmesine Kurum tarafından izin verilmesi için, bankanın kredi riskinin yönetimi ve derecelendirmesinde kullandığı sistemlerin sağlam ve güvenilir olması, Ek-2’de belirtilen asgari koşullar ile aşağıda belirtilen koşulların sağlanması gereklidir:

a) Bankanın derecelendirme sistemlerinin, borçlunun ve işlemin özellikleri hakkında anlamlı bir değerlendirme ve risk ayrıştırması yapması, risk hakkında doğru ve tutarlı nicel tahminler üretmesi gerekir.

b) Sermaye yükümlülüğü hesaplamasında kullanılan içsel derecelendirmeler ile temerrüt ve kayıp tahminleri ve bunlarla ilişkili sistem ve süreçlerin, bankanın risk yönetimi, karar alma, kredi onayı, sermayenin banka içindeki tahsisi ve kurumsal yönetim süreçlerinde asli bir rol oynaması gerekir.

c) Bankada, derecelendirme sistemlerinden sorumlu, risk yönetimi birimi altında bir kredi riski kontrol biriminin bulunması gerekir.

ç) Bankanın, risk ölçüm ve yönetim sürecini etkin bir şekilde desteklemek için ilgili tüm veri ve bilgileri toplaması ve saklaması gerekir.

d) Bankanın, derecelendirme sistemlerini ve bunların tasarımına ilişkin mantıksal gerekçeleri yazılı hale getirmesi ve derecelendirme sistemlerinin validasyonunu gerçekleştirmesi gerekir.

e) Bankanın, derecelendirme sistemlerini ve hisse senetleri için içsel model yaklaşımlarını kullanmak üzere Kuruma başvuru yapmadan önce; her bir derecelendirme sistemi ve içsel model yaklaşımının validasyonunu yeterli bir süre boyunca gerçekleştirmiş, bu süre zarfında bu derecelendirme sistemleri ve içsel model yaklaşımlarının, söz konusu derecelendirme sistemleri ve içsel model yaklaşımlarının uygulama alanlarına uygunluğunu değerlendirmiş ve değerlendirmeler neticesinde gerekli değişikleri yapmış olması gerekir.

f) Banka, İDD Yaklaşımları çerçevesinde risk parametrelerine ilişkin tahminlerini kullanarak sermaye yeterliliği hesaplayabiliyor olması gerekir.

g) Bankanın, derecelendirme sistemi kapsamındaki her bir alacağı bir derecelendirme notuna veya havuzuna eşleştirmiş ve eşleştirmeye devam ediyor olması gerekir. Bankanın, hisse senedi yatırımları için kullandığı içsel model yaklaşımları kapsamına giren her bir hisse senedi yatırımını ilgili modele dâhil etmiş ve dahil etmeye devam ediyor olması gerekir.

ğ) Derecelendirme sistemlerinin çıktılarının, izin başvurusundan önceki son üç yıl boyunca Risk Merkezine raporlanmış olması gerekir.

(3) İDD Yaklaşımlarının kullanılması için aranan şartlar, üçüncü taraflardan satın alınan model veya derecelendirme sistemleri için de aranır.

(4) Derecelendirme sistemlerinin Kuruma yapılacak izin başvurusundan önce, risk yönetimi amacıyla en az üç yıldır kullanılıyor olması ve bu süre zarfında Ek-2’de belirtilen asgari koşullara büyük ölçüde uyumlu olması şarttır. Uyumluluğun ispatlanabilmesi için içsel derecelendirmelere ilişkin bilgilerin kullanıldığını gösteren güvenilir kayıtlar tutulur. Derecelendirme sistemlerinde zaman içerisinde yapılan iyileştirmeler asgari üç yıl kullanılma şartına uyumsuzluk oluşturmaz.

(5) Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılabilmesi için, Kuruma yapılacak izin başvurusundan önce THK ve dönüştürme oranı tahminlerinin risk yönetimi amacıyla en az üç yıldır kullanılıyor olması ve bu süre zarfında Ek-2’de belirtilen asgari koşullara büyük ölçüde uyumlu olması şarttır. Uyumluluğun ispatlanabilmesi için bu tahminlere ilişkin bilgilerin kullanıldığını gösteren güvenilir kayıtlar tutulur. Bu tahminlere ilişkin modellerde zaman içerisinde yapılan iyileştirmeler asgari üç yıl kullanılma şartına uyumsuzluk oluşturmaz.

(6) İDD Yaklaşımları kullanım izni bulunan bir bankanın, bir derecelendirme sistemine ilave riskler eklemesi suretiyle söz konusu derecelendirme sisteminin uygulama alanını genişletmek istemesi durumunda, ilave edilen risklerin söz konusu sistemin uygulama alanının mevcut kapsamından önemli ölçüde değiştiği ve bankanın tecrübesinin dâhil edilen riskler için yeterli olmadığı durumda dördüncü ve beşinci fıkralardaki şartların eklenen riskler için tekrar sağlanması gerekir.

(7) Derecelendirme sistemlerinde ve hisse senedi yatırımları için kullanılan içsel model yaklaşımlarında ve bu sistemler ile yaklaşımların uygulama alanlarında önemli değişiklikler yapılması Kurumun iznine tabidir. Bir alacak türü için geliştirilen derecelendirme sisteminin uygulama alanının, söz konusu alacak türünden tüm alacakları kapsaması gerekir.

(8) Derecelendirme sistemlerinde ve hisse senedi yatırımları için kullanılan içsel model yaklaşımlarında yapılan her türlü değişiklik Kuruma bildirilir.

 

İçsel derecelendirmeye dayalı yaklaşımların uygulanması

MADDE 5 - (1) 9 uncu madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, İDD Yaklaşımları konsolide ve konsolide olmayan bazda tüm alacaklar için uygulanır.

(2) İDD Yaklaşımları Kurumdan izin alınması kaydıyla;

a) Ortaklıklar bazında,

b) Banka ya da ortaklıklarında yer alan 6 ncı maddede belirtilen risk sınıfları bazında,

c) Perakende alacaklar için, Ek-1’in Birinci Bölümünün on ilâ on üçüncü fıkralarında geçen farklı korelasyonlara tekabül eden alacak kategorileri bazında,

ç) Temel İDD Yaklaşımından Gelişmiş İDD Yaklaşımına geçilirken THK veya dönüştürme oranı parametreleri bazında

kademeli olarak uygulanabilir. İDD Yaklaşımlarının kademeli olarak uygulanabilmesi için Kuruma yapılan izin başvurusunda, konsolide olan ve konsolide olmayan bazda olmak üzere, İDD Yaklaşımı kullanım izni talep edilen alacaklar için bu yaklaşımla hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, bu tutar ile bunun dışında kalan alacaklar için Standart Yaklaşımla hesaplanan risk ağırlıklı tutar toplamına oranının asgari %50 olması gerekir. Bu hesaplamaya, 9 uncu madde uyarınca Standart Yaklaşımın kullanıldığı risk sınıfı ve alacaklar ile merkezi karşı taraflarla yapılan ve risk ağırlıklı tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-4’de yer alan hükümler kapsamında hesaplanan işlemler dahil edilmez. Söz konusu oranın banka bazında farklılaştırılmasına Kurum yetkilidir.

(3) İkinci fıkrada belirtilen oranın izin alınmasını takip eden iki yıl sonunda asgari %70 olacak şekilde, bankanın faaliyetlerinin yapısı ve ölçüsü, derecelendirme sistemlerinin yapısı ve sayısı dikkate alınarak bankaca belirlenen ve Kurumca uygun görülen bir süre içerisinde %100 olması gerekir. Kademeli uygulama, Kurumun belirlediği şartlara tâbi olarak yürütülür. Kademeli uygulamada, sadece daha düşük sermaye yükümlülüğü hesaplanması amacına yönelik seçici tercihler yapılamaz.

(4) Herhangi bir risk sınıfı için İDD Yaklaşımını kullanan bir banka, diğer aktifler risk sınıfı ile 9 uncu madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla hisse senedi yatırımları risk sınıfı için kademeli geçiş uygulanmaksızın İDD Yaklaşımını kullanır.

 

Risklerin İDD Yaklaşımı kapsamında sınıflandırılması

MADDE 6 - (1) Maruz kalınan riskler aşağıdaki şekilde sınıflandırılır ve bu sınıflandırma zaman içinde tutarlı olarak uygulanır:

a) Merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar

b) Bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar,

c) Kurumsal alacaklar,

ç) Perakende alacaklar,

d) Hisse senedi yatırımları,

e) Menkul kıymetleştirme pozisyonları,

f) Diğer aktifler.

(2) Aşağıda belirtilen alacaklar, merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar risk sınıfına dâhil edilir:

a) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca merkezi yönetimlerden alacaklar olarak değerlendirilen, bölgesel ve yerel yönetimlerden alacaklar ile kamu kuruluşlarından alacaklar.

b) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %0 risk ağırlığı uygulanan çok taraflı kalkınma bankalarından ve uluslararası teşkilatlardan alacaklar.

(3) Aşağıda belirtilen alacaklar, bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar risk sınıfına dâhil edilir:

a) Kurum veya Sermaye Piyasası Kurulu tarafından uygulanan sermaye yeterliliğine muadil sermaye yeterliliği uygulamasına tabi yurtdışı bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar.

b) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca merkezi yönetimlerden alacaklar kapsamında değerlendirilmeyen, bölgesel ve yerel yönetimlerden alacaklar ile kamu kuruluşlarından alacaklar.

c) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar olarak değerlendirilen finansal kuruluşlardan alacaklar.

ç) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %0 risk ağırlığı uygulanmayan, çok taraflı kalkınma bankalarından alacaklar.

(4) Bir alacağın perakende alacaklar risk sınıfına dahil edilebilmesi için aşağıda belirtilen koşulların sağlanması gereklidir:          

a) Alacağın aşağıda yer alan alacaklardan biri olması:

1) Gerçek kişilerden olan alacaklar.

2) (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) Bankanın ve konsolide edilen finansal kuruluş niteliğindeki bağlı ortaklıklarının KOBİ’den ve KOBİ’nin dahil olduğu risk grubundan olan toplam risk tutarının brüt tahsili gecikmiş alacaklar dâhil Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca belirlenen perakende kredi limitini geçmemesi şartıyla KOBİ’lerden olan alacaklar.

3) Borçlunun ikamet etmesi şartıyla, ikamet amaçlı gayrimenkul ipoteği ile teminatlandırılmış alacaklar.

b) Alacağın bankanın risk yönetimi uygulamalarında zaman içerisinde tutarlı ve benzer şekilde takip edilmesi.

c) Alacağın kurumsal alacaklarda olduğu kadar münferiden yönetilmemesi.

ç) Alacağın benzer şekilde yönetilen çok sayıda alacaktan oluşan bir portföyün parçası olması.

(5) Dördüncü fıkranın (a) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen sınırın hesabında, gayrinakdi krediler ile taahhütler dönüştürme oranları uygulandıktan sonraki tutarları üzerinden, türev işlemler pozitif gerçeğe uygun değerleri üzerinden, repo işlemleri, menkul kıymet veya emtia ödünç verme/alma işlemleri pozitif net alacak tutarları üzerinden dikkate alınır.

(6) Perakende asgari finansal kiralama alacaklarının bugünkü değeri perakende alacak olarak sınıflandırılır.

(7) Aşağıda belirtilen varlıklar, hisse senedi yatırımları risk sınıfına dâhil edilir:

a) İkincil alacak niteliğinde olan ve borçlanma aracı olmayan menkul kıymetler,

b) Ekonomik özellikleri (a) bendinde tanımlanan alacaklara benzeyen borçlanma araçları, ortaklık payları ile türev finansal araçlar.

(8) KYK'ya yapılan yatırımlar ile KYK'ya ilişkin taahhütler hisse senedi yatırımları risk sınıfında değerlendirilir.

(9) Aşağıdaki şartların tamamını sağlayan alacaklar, kurumsal alacaklar risk sınıfı içinde proje finansmanı, maddi duran varlık finansmanı, emtia finansmanı, gelir getiren gayrimenkul finansmanı ve volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı şeklinde sınıflandırılmak üzere ihtisas kredileri olarak ayrıca tanımlanır:

a) Alacağın, özel olarak fiziki varlıkların finanse edilmesi ve/veya işletilmesi amacıyla tesis edilmiş bir işletmeye kullandırılmış olması,

b) Sözleşme hükümleri gereğince bankanın, finanse edilen varlıklar veya bu varlıkların yarattığı gelir üzerinde önemli kontrolünün olması,

c) Alacağın geri ödemesinin, borçlunun diğer kaynaklarından ziyade, finanse edilen varlıklardan elde edilen gelirlerden yapılıyor olması,

ç) Borçlunun sahip olduğu başka önemli varlık veya faaliyetinin olmaması ya da az olması sebebiyle finanse edilen varlıklardan elde ettiği gelir dışında borcu geri ödeme olanağının az olması ya da hiç olmaması.

(10) Yeni bir projenin finansmanını ya da mevcut bir projenin yeniden finansmanını sağlayan, geri ödeme kaynağı ve teminat olarak öncelikle projeden elde edilecek gelirin kullanıldığı alacaklar proje finansmanı olarak sınıflandırılır.

(11) Fiziksel varlıkların ediniminin finanse edilmesi amacıyla sağlanan ve geri ödemesi finanse edilen ve bankaya rehin veya temlik edilen varlıkların kiralama ya da finansal kiralama faaliyetleriyle yarattığı nakit akışlarına bağlı olan alacaklar maddi duran varlık finansmanı olarak sınıflandırılır.

(12) Borsada işlem gören emtia rezervlerinin, stoklarının veya alacaklarının finanse edilmesi amacıyla sağlanan ve geri ödemesi emtianın satışından elde edilen gelire bağlı olan kısa vadeli alacaklar emtia finansmanı olarak sınıflandırılır.

(13) Gayrimenkullerin finanse edilmesi amacıyla sağlanan, geri ödeme kaynağı ve borçlunun temerrüdü halinde tahsilat kaynağı olarak gayrimenkulün kiralanmasından ya da satışından elde edilen nakit akışlarının kullanıldığı alacaklar gelir getiren gayrimenkul finansmanı olarak sınıflandırılır. Borçlunun, finansmanı yapılan gelir getiren gayrimenkul dışında başka gelir kaynaklarının bulunması, dokuzuncu fıkranın (ç) bendinin uygulanmasına engel teşkil etmez.  

(14) (Değişik:RG-20/1/2016-29599)(1) Kayıp oranlarındaki volatilitesi diğer ihtisas kredileriyle kıyaslandığında göreli olarak daha yüksek olan ve ticari amaçlı gayrimenkullerin finanse edilmesi amacıyla sağlanan alacaklar volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı olarak sınıflandırılır. Teminatı, Kurum ya da yabancı ülke otoriteleri tarafından volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul olarak sınıflandırılan alacaklar ile bu tür gayrimenkullere ilişkin arazi satın alınması, proje geliştirilmesi veya inşaat finansmanı sağlayan alacaklar volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı sınıfına dâhil edilir. Kurum ya da yabancı ülke otoriteleri tarafından volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul olarak sınıflandırılmayan gayrimenkullere ilişkin arazi satın alınması, proje geliştirilmesi veya inşaat finansmanı sağlayan alacaklar da geri ödemelerin büyük ölçüde borçlunun sermayesinden sağlanmayacak olması ve alacağa ilişkin geri ödeme kaynağının, gayrimenkulün gelecekte satılabilmesi halinde elde edilecek nakit akışı olması veya gayrimenkulün mevcut kiralama oranının emsallerine kıyasla daha düşük olması gibi sebeplerle önemli derecede belirsiz nakit akışları olması halinde volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı sınıfına dâhil edilir. Bu alacaklara ilişkin geri ödemelerin büyük ölçüde borçlunun sermayesinden sağlanabilmesi sebebiyle volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul olarak sınıflandırılmayan alacaklara, bu alacakların vadelerine bakılmaksızın, Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrası kapsamında vadesi 2,5 yıldan fazla olan diğer ihtisas kredileri için belirlenen risk ağırlıkları kullanılır.

(15) Birinci fıkranın (a), (b), (ç), (d) ve (e) bentlerinde belirtilen risk sınıflarından herhangi birine dâhil edilmeyen alacaklar aynı fıkranın (c) bendinde belirtilen kurumsal alacaklar sınıfında değerlendirilir.

(16) Diğer aktifler risk sınıfı, kredi niteliği taşımayan aktifler ile karşı tarafı tespit edilemeyen alacaklardan oluşur. Kiralanan varlıkların kalıntı değeri Ek-1’in Üçüncü Bölümünün sekizinci fıkrasında tanımlanan kiralanan varlıklar kapsamına dâhil edilmemiş ise diğer aktifler risk sınıfında değerlendirilir.

(17) Bir alacak grubu için ‘n’inci temerrüt olayının ödeme şartını tetikleyeceği bir kredi koruması sağlanmasından kaynaklanan alacaklar, korumaya konu varlıkların ilişkili olduğu risk sınıfına dâhil edilir. Ancak, korumaya konu varlıkların farklı risk sınıflarında yer alması halinde kredi koruması sağlanmasından kaynaklanan alacaklar kurumsal alacaklar risk sınıfına dâhil edilir.

 

Risk ağırlıklı tutar hesaplaması

MADDE 7 - (1) Alım satım hesaplarında yer alan veya 5/9/2013 tarihli ve 28756 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca özkaynak hesaplamasında indirim kalemi olarak dikkate alınan kalemler hariç olmak üzere 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (a) ilâ (d) ve (f) bentlerindeki risk sınıflarında yer alan alacakların risk ağırlıklı tutarları ile izlendiği hesaba bakılmaksızın karşı taraf kredi riski hesaplanan işlemlerin risk ağırlıklı tutarları Ek-1’in Birinci Bölümünün bir ilâ otuz ikinci fıkralarında yer alan hükümlere uygun olarak hesaplanır.

(2) Kredi riski için risk ağırlıklı tutar TO, THK, risk tutarı ve vade parametrelerine dayanılarak hesaplanır. TO, THK ve vade Ek-1’in İkinci Bölümünde; risk tutarı ise Ek-1’in Üçüncü Bölümünde yer alan hükümler çerçevesinde hesaplanır.

(3) Merkezi yönetimlerden ve merkez bankalarından alacaklar, bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar ile kurumsal alacaklar risk sınıflarına dâhil alacaklara ilişkin TO tahminleri, içsel olarak hesaplanır. Bu risk sınıfları için Temel İDD Yaklaşımının kullanılması halinde Ek-1’in İkinci Bölümünün yedinci fıkrasında belirtilen THK değerleri ve Ek-1’in Üçüncü Bölümünde belirtilen dönüştürme oranları; Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması halinde içsel THK ve dönüştürme oranı tahminleri kullanılır.

(4) Kurumsal alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Temel İDD Yaklaşımı veya Gelişmiş İDD Yaklaşımından hangisi kullanılıyorsa ihtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında da bu yaklaşım kullanılır. Volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanına ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Temel İDD Yaklaşımı veya Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması durumunda Ek-1’in Birinci Bölümünün altıncı fıkrasında belirtilen korelasyon formülü kullanılır. Volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanına ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılabilmesi için gelir getiren gayrimenkul finansmanına ilişkin risk ağırlıklı tutar hesaplamasında da bu yaklaşımın kullanılıyor olması gerekir. İhtisas kredilerinin alt gruplarının bir veya birden fazlası için TO hesaplayamayan ya da TO tahminlerini Ek-2’de belirtilen asgari koşullara uygun olarak yapamayan bankalarca risk ağırlıklı tutar hesaplamaları Ek-1’in Birinci Bölümünün yedinci fıkrası çerçevesinde ve Ek-3 baz alınarak yapılır.

(5) Perakende alacaklar risk sınıfına dâhil alacak havuzlarına ilişkin TO, THK ve dönüştürme oranı tahminleri içsel olarak hesaplanır.

(6) Devralınan alacakların kredi riski, bu alacaklara ilişkin temerrüt ve temlik riskinden oluşur. Devralınan alacaklardan kaynaklanan temlik riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarlar,      Ek-1’in Birinci Bölümünün otuz üçüncü fıkrasında yer alan hükümlere uygun olarak hesaplanır. Devralınan karma havuzlarda bulunan alacakların risk sınıflarının ayrıştırılamadığı durumda bu alacaklara en yüksek sermaye yükümlülüğü doğuracak risk ağırlığı uygulanır.  

(7) Hisse senedi yatırımları sınıfına dâhil edilen varlıkların risk ağırlıklı tutarları Ek-1’in Birinci Bölümünün on yedi ilâ yirminci fıkralarında belirtilen Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı ya da Kurumdan izin almak kaydıyla aynı Bölümün yirmi bir ilâ yirmi üçüncü fıkralarında belirtilen TO/THK Yaklaşımı veya aynı Bölümün yirmi dört ile yirmi beşinci fıkralarında belirtilen İçsel Modeller Yaklaşımı kullanılarak hesaplanır. TO/THK Yaklaşımının kullanılabilmesi için hisse senedi yatırımları dışındaki diğer riskler için Gelişmiş İDD Yaklaşımının uygulanıyor olması şarttır. İçsel Modeller Yaklaşımı kullanılırken Ek-2’nin elli yedi ilâ elli dokuzuncu fıkralarında belirtilen asgari koşulların sağlanması şarttır. Bu koşullara uygunluğun kaybedilmesi halinde Yönetmeliğin 33 üncü maddesi hükümleri uygulanırken uyumsuzluk giderilene kadar Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı kullanılır. KYK'ya yapılan yatırımların risk ağırlıklı tutarları Ek-1’in yirmi altı ilâ otuz birinci fıkraları uyarınca hesaplanır.

(8) Menkul kıymetleştirme pozisyonları risk sınıfına dâhil alacaklar ile menkul kıymetleştirmeye konu varlıklara ilişkin risk ağırlıklı tutarlar Menkul Kıymetleştirmeye İlişkin Risk Ağırlıklı Tutarların Hesaplanması Hakkında Tebliğe uygun olarak hesaplanır.

(9) Kredi riski azaltım tekniklerinin kullanılması durumunda risk ağırlıklı tutarlar ve beklenen kayıp tutarları Temel İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için 6/9/2014 tarihli ve 29111 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğ hükümleri dikkate alınarak, Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için Ek-1 dikkate alınarak hesaplanır.

(10) İDD Yaklaşımının kullanıldığı alacaklar için kredi korumasının kalan vadesinin alacağın kalan vadesinden kısa olması halinde Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin Altıncı Kısmı hükümleri uygulanır.

 

Beklenen kayıp tutarı hesaplaması

MADDE 8 - (1) Beklenen kayıp tutarları Ek-1’in Birinci Bölümünün otuz dört ilâ kırk birinci fıkralarında yer alan hükümler uyarınca hesaplanır.

(2) (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2) TO/THK Yaklaşımın kullanıldığı hisse senedi yatırımları ile menkul kıymetleştirme pozisyonu dışındaki risk sınıfları için hesaplanan beklenen kayıp tutarı, 22/6/2016 tarihli ve 29750 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğe istinaden alacaklar için ayrılan karşılıklar toplamından çıkarılır. Bunun sonucunda negatif bir tutar elde edilmesi durumunda, bu tutarın mutlak değeri Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca çekirdek sermayeden indirilir. Pozitif bir tutar elde edilmesi durumunda ise bu tutarın TO/THK Yaklaşımının kullanıldığı hisse senedi yatırımları ile menkul kıymetleştirme pozisyonları hariç İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımların kullanıldığı alacakların risk ağırlıklı tutarları toplamının %0,6'sına kadar olan kısmı Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca katkı sermayeye eklenir. Temerrüde düşmüş devralınan alacaklara yapılan iskontolar da özel karşılıklar gibi dikkate alınır.

 

İçsel derecelendirmeye dayalı yaklaşımın kullanımına ilişkin istisnalar

MADDE 9 - (1) İDD Yaklaşımlarını kullanmasına izin verilen bankalar aşağıda yer alan risk sınıfları ve alacaklar için, Kurumdan izin almak kaydıyla risk ağırlıklı tutar hesaplamasında Standart Yaklaşımı uygulayabilirler:

a) Önemsiz olarak değerlendirilecek faaliyet birimleri ile büyüklük ve risk profilleri açısından önemsiz olarak değerlendirilecek risk sınıfları ya da Ek-1’in Birinci Bölümünün on ilâ on üçüncü fıkralarında geçen farklı korelasyonlara tekabül eden perakende alacak kategorileri,

b) Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %0 risk ağırlığı uygulanan kuruluşlara yapılan hisse senedi yatırımları,

c) Özkaynakların %10’uyla sınırlı olmak kaydıyla, ekonominin belirli sektörlerini desteklemek amacıyla hazırlanan yasal programlar doğrultusunda bankaya teşvik sağlanması suretiyle edinilen ve üzerinde belirli kamu kontrolleri ve kısıtlamaları bulunan hisse senedi yatırımları,

ç) (c) bendinde belirtilen hisse senedi yatırımları hariç, bir önceki yıldaki ortalama toplam değeri bankanın özkaynaklarının %10’unu ya da hisse senedi yatırımı yapılan şirket veya kuruluş sayısının on adedin altında olması halinde özkaynaklarının %5’ini geçmeyen hisse senedi yatırımları.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

 

Yürürlükten kaldırılan tebliğ

MADDE 10 - (1) 6/9/2014 tarihli ve 29111 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kredi Riskine Esas Tutarın İçsel Derecelendirmeye Dayalı Yaklaşımlar ile Hesaplanmasına İlişkin Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır.

(2) Birinci fıkrada belirtilen Tebliğe yapılan atıflar bu Tebliğe yapılmış sayılır.

 

Raporlama yükümlülüğü

GEÇİCİ MADDE 1 - (1) 4 üncü maddenin ikinci fıkrasının (ğ) bendinde yer alan 3 yıllık raporlama yükümlülüğü, 1/1/2015 tarihinden itibaren kesintisiz olarak raporlama yapan bankalar için 3 yıl süreyle aranmaz.

 

Yürürlük

MADDE 11 - (1) Bu Tebliğ 31/3/2016 tarihinde yürürlüğe girer.

 

Yürütme

MADDE 12 - (1) Bu Tebliğ hükümlerini Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür.

 

__________

(1)     20/1/2016 tarihli ve 29599 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tebliğ  değişikliği 31/3/2016 tarihinde yürürlüğe girer.

(2)     Bu değişiklik 1/1/2018 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

 

 

Tebliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin

Tarihi

Sayısı

23/10/2015

29511 

Tebliğde Değişiklik Yapan Tebliğlerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin

Tarihi

Sayısı

1.       

 20/1/2016

29599 

2.       

14/3/2018 

 30360

3.       

 

 

 

 

Sayfa

EK–1

 

RİSK AĞIRLIKLI TUTAR VE BEKLENEN KAYIP TUTAR HESAPLAMASI

 

BİRİNCİ BÖLÜM 

Risk Ağırlıklı Tutar ve Beklenen Kayıp Tutarı

 

1. RİSK AĞIRLIKLI TUTAR HESAPLAMASI

 

1.1 Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutarlar

 

1. İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri saklı kalmak kaydıyla, kurumsal alacaklar, bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar ile merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.

 

Risk Ağırlıklı Tutar = Risk Ağırlığı (RA) x Risk Tutarı

 

2. Birinci fıkrada belirtilen formülde;

 

a)       TO = 0 için, RA = 0 kabul edilir.

b)       TO = 1 (Temerrüde düşen alacaklar) için:

 

      1) Temel İDD Yaklaşımının kullanıldığı durumda RA sıfır kabul edilir.

 2) Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı durumda RA,

     

formülü ile hesaplanır. Formülde, BKET, Ek-2’nin kırkıncı fıkrasının (g) bendi çerçevesinde, BK’nın en iyi tahminini gösterir.

 

c) 0 <TO< 1 için RA aşağıdaki formül ile hesaplanır.

     

Formülde,

 

-          N(x), bir standart normal rassal değişken için birikimli dağılım fonksiyonunu (ortalaması 0 ve varyansı 1 olan normal rassal değişkenin x’den küçük veya eşit olma olasılığını),

-          G(z), bir standart normal rassal değişken için ters birikimli dağılım fonksiyonunu (N(x)=z olacak şekilde x değerini),

-          V, vade parametresini,

-          R, aşağıdaki formül ile hesaplanan korelasyonu,

 

     

-          “b” aşağıdaki formül ile hesaplanan vade ayarlamasını

 

ifade eder.

 

3. Finansal kuruluş niteliğindeki bir borçlunun kendisi dahil ana ortağının konsolide ettiği ortaklıklar arasında Kurumca ya da yabancı ülkelerin yetkili otoritelerince denetlenen bir kuruluş bulunması ve ana ortağın yıl sonu konsolide varlık toplamının 192,5 milyar Türk Lirası veya daha yüksek olması halinde bu borçludan olan alacaklar ile düzenlemeye tabi olmayan finansal kuruluşlardan alacaklar için korelasyon; ilgisine göre ikinci veya beşinci fıkralarda hesaplanan korelasyonun 1,25 ile çarpılması suretiyle hesaplanır.

 

4. Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 14 ve 31 inci maddelerinde belirtilen kriterlerin sağlanması halinde, risk ağırlıklı tutar borçlu ile koruma sağlayan tarafın her ikisinin de temerrüt etmesi durumunda ortaya çıkabilecek kayıpların dikkate alındığı çifte temerrüt etkisinin yansıtılması amacıyla aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanabilir. Çifte temerrüt etkisinin yansıtılıp yansıtılmayacağı, her bir alacak bazında değerlendirilir.

 

Risk Ağırlıklı Tutar = RA × Risk Tutarı ×

 

Formülde, “TOkt” koruma sağlayan tarafın TO'sunu ifade eder.

 

Formülde kullanılan RA, borçlunun TO'su ve koruma sağlayan taraftan doğrudan olan muadil bir alacağın THK’sı kullanılarak ikinci fıkra çerçevesinde hesaplanır. İkinci fıkrada yer alan vade ayarlaması (b) ise koruma sağlayan tarafın TO’su ile borçlunun TO’sundan düşük olanı kullanılarak hesaplanır. Koruma sağlayan taraftan doğrudan olan muadil bir alacağın THK değeri olarak, garantör ve borçlunun korumanın geçerli olduğu süre içerisinde aynı anda temerrüde düşmeleri halinde, garanti yapısına, mevcut göstergelere ve tarafların mali durumlarına bağlı olarak alacağın hangi taraftan tahsil edileceği dikkate alınarak, ilgili taraftan olan korumasız alacaklara ilişkin THK değeri kullanılır. Temlik riski için formülde kullanılan RA hesaplanırken, borçlunun TO'su olarak BK tahmini, THK olarak ise %100 oranı kullanılır.

 

5. (Değişik:RG-14/3/2018-30360)(2)  KOBİ’lerden olan kurumsal alacaklar için ikinci fıkra uyarınca risk ağırlıklarının hesaplanmasında, aşağıda yer alan korelasyon formülü kullanılır.

 

 

Formülde, “S” milyon TL olarak, KOBİ’nin içinde yer aldığı risk grubunun konsolide bazda yıllık net satış hâsılatını ifade eder. Devralınan KOBİ alacaklarından oluşan bir havuz için “S” parametresinin hesaplamasında, devralınan alacak havuzundaki her bir alacakla ağırlıklandırılmış yıllık net satış hâsılatı dikkate alınır. Net satış hasılatının firma büyüklüğü konusunda anlamlı bir gösterge olmaması durumunda net satış hasılatı yerine mali bilanço kullanılabilir. Bu bilgilerin bulunmaması halinde ikinci fıkrada belirtilen korelasyon formülü kullanılır.

 

6. Volatilitesi yüksek ticari gayrimenkul finansmanı kredileri için ikinci fıkra uyarınca risk ağırlıklarının hesaplanmasında, aşağıda yer alan korelasyon formülü kullanılır.

 

 

7. İhtisas kredileri için TO hesaplayamayan ya da TO tahminlerini Ek-2’de belirtilen asgari koşullara uygun olarak yapamayan bankalar için ihtisas kredilerine ilişkin risk ağırlıkları Tablo 1'e göre belirlenir. İhtisas kredilerinin hangi kategoride yer aldığı bankanın içsel derecelendirme notlarının Ek-3'te yer alan beş kategoriye eşleştirilmesi suretiyle bulunur.

Tablo 1

 

Kalan Vade (Yıl)

1.Kategori

(Güçlü)

2.Kategori

(İyi)

3.Kategori

(Yeterli)

4.Kategori

(Zayıf)

5.Kategori

(Temerrüt)

Volatilitesi Yüksek Ticari Gayrimenkul Finansmanı Kredileri

<2,5

%70

%95

%140

%250

%0

≥2,5

%95

%120

%140

%250

%0

Diğer İhtisas Kredileri

<2,5

%50

%70

%115

%250

%0

≥2,5

%70

%90

%115

%250

%0

 

8. Devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutar, kurumsal alacaklar için kullanılan yaklaşımın uygulanması suretiyle alacak bazında hesaplanır. Bu fıkranın (a) ilâ (ç) bentlerinde belirtilen kriterleri sağlayan devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarı, perakende kredilere ilişkin riskin sayısallaştırılması standartları esas alınarak alacak havuzu bazında hesaplanabilir. Bu durumda, devralınan kurumsal alacakların, Ek-2’nin elli ilâ elli beşinci fıkralarında belirtilen asgari koşulları sağlaması gerekir ve alacak havuzunun risk ağırlığının hesaplanmasında kurumsal kredilere ilişkin risk ağırlığı formülü kullanılır. Bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya kısmen ya da tamamen rücu hakkının bulunması, devralınan alacakların nakit akışlarının temerrüt riski için öncelikli koruma sağlaması koşuluyla risk ağırlıklı tutar hesaplamasının alacak havuzu bazında yapılmasına engel teşkil etmez. Alacak havuzu bazında yapılan hesaplama, devralınan alacakların varlığa dayalı bir menkul kıymetleştirme işlemine konu edilmesi için satın alındığı durumlarda Ek-2’de belirtilen kurumsal krediler için riskin sayısallaştırılması standartlarının kullanılmasının bankaya aşırı yük getireceği haller ile sınırlıdır. Alacak havuzu için TO ve/veya THK parametrelerinin güvenilir bir şekilde tahmin edildiği durumda risk ağırlığı hesaplamasında, TO tahmini ile ilgisine göre Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanılması halinde içsel THK ya da Temel İDD Yaklaşımının kullanılması halinde İkinci Bölümün yedinci fıkrasının (a) ile (b) bentlerinde belirtilen oranlar kullanılır. Alacak havuzu için TO ve/veya THK parametrelerinin güvenilir bir şekilde tahmin edilemediği durumda, BK tahmininin ayrıştırılması suretiyle bulunan parametreler risk ağırlığı formülünde kullanılabilir. BK tahmini, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek hesaplanır. Alacak havuzuna ilişkin TO ve/veya THK tahminleri, İkinci Bölümün ikinci, yedinci ve sekizinci fıkralarında belirtildiği şekilde hesaplanır.

a) Bankanın, devralınan alacakları kendisiyle bağlantısı bulunmayan üçüncü bir taraftan satın almış olması ve devralınan alacağın borçlusuna karşı bankanın üstlendiği riskin, doğrudan veya dolaylı olarak banka tarafından kullandırılan kredilerden kaynaklanmaması gerekir.

b) Devralınan alacakların dayalı olduğu işlemin her türlü muvazaadan arî ve piyasa koşullarına uygun olması gerekir. Bu kapsamda, bunlarla sınırlı olmamak üzere devralınan alacakların, devreden kuruluş ile alacağın borçlusu arasındaki ticari ilişkiden kaynaklanan karşılıklı hesaplara dayanan alacaklar ile devreden kuruluşun kendi grubundan olan alacakları içermemesi gerekir.

c) Alacakları devralan bankanın, alacakların gelecekteki getirilerinin tümü üzerinde tamamen veya  kısmen hak sahibi olması gerekir.

ç) Devralınan alacaklar havuzunda yer alan bir borçludan olan toplam alacak tutarının, aynı havuzda yer alan toplam alacak tutarının yüzde üç buçuğundan fazla olmaması gerekir.

 

9. Bankanın belli bir alacak grubu için söz konusu grupta gerçekleşecek ‘n’inci temerrüt olayının ödemeyi tetikleyeceği ve bu ödeme güçlüğü durumunun sözleşmeyi feshedeceği koşullar çerçevesinde bir kredi koruması sağladığı ve söz konusu koruma için bir KDK tarafından yapılan kredi derecelendirmesinin mevcut olduğu durumlarda, kredi koruması için Menkul Kıymetleştirmeye İlişkin Risk Ağırlıklı Tutarların Hesaplanması Hakkında Tebliğde öngörülen risk ağırlıkları uygulanır. Kredi korumasına ilişkin bir KDK tarafından verilmiş derecelendirme notunun bulunmadığı durumlarda, gruba dâhil edilen alacakların risk ağırlıkları, n-1 adet alacağa ilişkin risk ağırlıklı tutar ve 12,5 ile çarpılan BK tutarı toplamının sağlanan korumanın nominal değerinin 12,5 ile çarpılması suretiyle bulunan tutarı geçmemesi şartıyla, söz konusu n-1 adet alacağa ilişkin risk ağırlıkları hariç tutularak toplanır. Toplamdan hariç tutulacak n-1 adet alacak, en düşük risk ağırlıklı tutara sahip alacaktan başlamak suretiyle sırasıyla belirlenir. Alacak grubunda yer alan alacaklardan herhangi birisinin risk ağırlığının belirlenememesi durumunda ilgili alacağa 1250% risk ağırlığı uygulanır.

 

1.2 Perakende Alacaklar İçin Risk Ağırlıklı Tutar

 

10. Perakende alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.

 

Risk Ağırlıklı Tutar = Risk Ağırlığı (RA) x Risk Tutarı

 

Formülde RA;

 

a) TO = 1 için

 

formülü ile hesaplanır. BKET, Ek-2’nin kırkıncı fıkrasının (g) bendi çerçevesinde, BK’nın en iyi tahminini gösterir.

 

b) 0 <TO< 1 için

 

formülü ile hesaplanır.

 

Formülde,

-          N(x), bir standart normal rassal değişken için birikimli dağılım fonksiyonunu (ortalaması 0 ve varyansı 1 olan normal rassal değişkenin x’den küçük veya eşit olma olasılığını),

-          G(z), bir standart normal rassal değişken için ters birikimli dağılım fonksiyonunu (N(x)=z olacak şekilde x değerini),

-          “R” aşağıdaki formül ile hesaplanan korelasyonu

 

 

ifade eder.

 

11. Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 14 ve 31 inci maddelerinde belirtilen kriterlerin sağlanması halinde Tebliğin 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen KOBİ’lerden alacaklara ilişkin risk ağırlıklı tutar çifte temerrüt etkisinin yansıtılması amacıyla dördüncü fıkra çerçevesinde belirlenebilir.

 

12. Borçlunun ikamet etmesi şartıyla, ikamet amaçlı gayrimenkul ile teminatlandırılan alacaklar için, onuncu fıkra uygulamasında korelasyon 0,15 kabul edilir.

 

13. Bu fıkranın (a) ilâ (d) bentlerinde belirtilen şartları taşıyan alacaklar nitelikli rotatif perakende alacaklar olarak kabul edilir ve bunlar için onuncu fıkra uygulamasında korelasyon 0,04 olarak dikkate alınır.

a) Alacak gerçek kişilere kullandırılmış olması gerekir.

b) Alacak bakiyelerinin bankanın belirlediği bir limite kadar, müşterinin borçlanma ve geri ödemelerine göre dalgalanabilmesi, teminatsız olması ve kullandırılmamış kredi taahhütlerinin banka tarafından derhal ve şarta bağlı olmadan cayılabilir olması gerekir. Tüketici koruma mevzuatı ve ilgili diğer mevzuatın sözleşmeden derhal cayabilmeyi engellemiş olması, bu taahhütlerin derhal ve şarta bağlı olmadan cayılabilir sayılabilmesine engel teşkil etmez.

c)       Nitelikli rotatif perakende alacak olarak tanımlanan alt portföylerden herhangi birinde bir gerçek kişiden olan alacak tutarının en fazla 275 bin TL olması gerekir.

ç) Bu fıkrada bahsi geçen korelasyonun kullanımının, özellikle düşük TO bantları içerisinde ortalama kayıp oranı seviyesine kıyasla daha düşük kayıp oranı volatilitesi gösteren portföylerle sınırlanması gerekir.

d) Rotatif perakende alacağa ilişkin bankanın yaklaşımının, ilgili alt portföyün risk özellikleriyle tutarlı olması gerekir.

 

14. Banka, nitelikli rotatif perakende alacaklara ilişkin tüm portföy yanında bunlara ilişkin alt portföylerin göreli kayıp oranı volatilitelerini gözden geçirir ve ilgili raporlamaları denetime hazır bulundurur.

 

15. Devralınan perakende alacakların, Ek-2’nin elli ilâ elli beşinci fıkralarında belirtilen asgari koşulları taşıması gerekir.

 

1.3 Hisse Senedi Yatırımları İçin Risk Ağırlıklı Tutar

 

1.3.1 Hisse Senedi Yatırımları İçin Kullanılan Yaklaşımlar

 

16. Yönetmeliğe ekli Ek-1’de yer alan hükümler uyarınca %250 veya %1250 risk ağırlığı uygulananlar ile Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelik uyarınca çekirdek sermayeden indirilenler dışındaki hisse senedi yatırımlarının risk ağırlıklı tutarları on yedi ilâ yirmi beşinci fıkralar uyarınca Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı, İçsel Modeller Yaklaşımı veya TO/THK Yaklaşımı kullanılarak hesaplanır. İçsel risk yönetim amaçları çerçevesinde farklı hisse senedi portföyleri için Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı ile İçsel Modeller Yaklaşımı aynı anda kullanılabilir. Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı ile İçsel Modeller Yaklaşımının kullanımının, hisse senedi yatırımlarının tutar ve karmaşıklık düzeyi ile bankanın büyüklüğü ve faaliyetlerinin çeşitliliğine uygun olması gerekir. Bir yaklaşımın kullanılmasının diğerine tercih edilmesinin sebebi düzenleme arbitrajı yaratmak olamaz ve tercih edilen yaklaşım zaman içerisinde tutarlı olarak kullanılır. 

 

1.3.1.1 Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı

 

17. Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı uyarınca risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formüle göre hesaplanır.

 

Risk Ağırlıklı Tutar = Risk Ağırlığı (RA) × Risk Tutarı

 

18. On yedinci fıkrada belirtilen formülde yer alan RA için aşağıdaki değerler kullanılır.

 


RA =  

Teşkilatlanmış bir borsada işlem gören hisse senedi yatırımları için %300

Diğer tüm hisse senedi yatırımları için %400

19. Alım satım hesabı dışında izlenen kısa hazır pozisyonları ve türev enstrümanlar, belirli hisse senedi yatırımları için açıkça riskten korunma aracı olarak belirlenmiş olmaları ve asgari bir yıl daha koruma sağlamaları şartıyla, aynı hisselerdeki uzun pozisyonların netleştirilmesinde kullanılabilir. Diğer kısa pozisyonlar ise, her pozisyonun mutlak değerine uygulanan risk ağırlığına sahip uzun pozisyonlar olarak değerlendirilir. Vade uyumsuzluğu bulunan pozisyonlar için, Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtildiği şekilde vade uyumsuzluğu ayarlaması yapılır.

 

20. Bankalar, hisse senedi yatırımları için sağlanan fonlanmamış kredi korumalarını dikkate alabilirler.

 

1.3.1.2 TO/THK Yaklaşımı

 

21. TO/THK Yaklaşımı uyarınca risk ağırlıklı tutar, birinci ve ikinci fıkradaki formüller kullanılarak hesaplanan tutar ile otuz dokuzuncu fıkra uyarınca hesaplanan toplam BK tutarının 12,5 ile çarpılması suretiyle bulunan tutarın toplamından oluşur. Hisse senedine yatırım yapılan kuruluştan aynı zamanda bankanın bir alacağı olması durumunda, her iki alacak için aynı TO tahminleri kullanılır. Bankanın, borçludan hisse senedi yatırımı dışında başka bir alacağının olmaması ve Ek-2’nin yirmi dokuz ilâ otuz beşinci fıkralarında yer alan temerrüt tanımını kullanabilmek için yeterli veriye sahip olmaması durumunda, risk ağırlıkları yüzde elli oranında arttırılır. Bu hisse senedi yatırımlarının önemli tutarda olması durumunda Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı uyarınca hesaplanan risk ağırlıkları kullanılır.

22. Her bir hisse senedi yatırımı bazında, yirmi birinci fıkra uyarınca hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, risk tutarının 12,5 katını geçmesi halinde %1250 risk ağırlığı uygulanır. Her bir hisse senedi yatırımı için yirmi birinci fıkra uyarınca hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, (a) ilâ (c) bentlerinde belirtilen asgari risk ağırlıkları kullanılarak hesaplanan risk ağırlıklı tutardan küçük olması halinde anılan bentlerdeki risk ağırlıkları uygulanır.

a) En az 5 yıl elde tutma niyeti bulunan teşkilatlanmış bir borsada işlem gören hisse senedi yatırımları ile yatırımdan elde edilecek getirileri, sermaye kazançlarından kaynaklanmayan ve düzenli nakit akışlarına bağlı olan teşkilatlanmış bir borsada işlem görmeyen hisse senedi yatırımları için %100,

b) On dokuzuncu fıkrada belirtilen diğer kısa pozisyonlar da dâhil teşkilatlanmış bir borsada işlem gören hisse senedi yatırımları için %200,

c) On dokuzuncu fıkrada belirtilen diğer kısa pozisyonlar da dâhil diğer tüm hisse senedi yatırımları için %300.

 

23. Hisse senedi yatırımları için sağlanan fonlanmamış kredi korumaları, Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğin 56 ncı maddesine uygun olarak dikkate alınabilir. Bu durumda vade parametresi olarak 5 yıl, THK olarak %90 dikkate alınır.

 

1.3.1.3 İçsel Modeller Yaklaşımı

 

24. Risk ağırlıklı tutar hisse senedi yatırımlarına ilişkin potansiyel zarar tutarının 12,5 ile çarpılmasıyla bulunur. Potansiyel zarar tutarı, tek taraflı %99 güven aralığında, uzun vadeli bir örneklem süresi için üç aylık getiriler ile uygun bir risksiz faiz oranı arasındaki farklar kullanılarak içsel riske maruz değer modelleri (RMD) kapsamında tespit edilir. Hisse senedi portföyü için hesaplanan risk ağırlıklı tutarın, teşkilatlanmış bir borsada işlem gören hisse senedi yatırımları için %200, diğer tüm hisse senedi yatırımları için %300 risk ağırlığı kullanılmak suretiyle Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımı uyarınca hesaplanan risk ağırlıklı tutardan düşük olması halinde hisse senedi yatırımı bazında bahse konu risk ağırlıkları uygulanır.

 

25. Bankalar, hisse senedi yatırımları için sağlanan fonlanmamış kredi korumalarını dikkate alabilirler.

 

1.3.2 KYK'ya Yapılan Yatırımlar İçin  Risk Ağırlıklı Tutar

 

26. KYK’nın portföyündeki varlıkların bilgilerinin bankaya yeterli kapsam ve sıklıkta sunulması suretiyle banka tarafından tümüyle bilinmesi ve bu varlıkların bağımsız bir üçüncü tarafça teyit edilmesi halinde KYK’ya yapılan yatırımın risk ağırlıklı tutarı portföydeki varlıklar bazında İçerik Yöntemi kullanılarak hesaplanır. Varlıkları teyit edecek olan bağımsız üçüncü taraflar, KYK’ların bütün menkul kıymetlerini sakladıkları saklama kuruluşları ya da kurucuları ile KYK’ların yönetici şirketleri ile sınırlıdır. KYK'nın bir türev işleme yatırım yapması durumunda türev işlem için Yönetmeliğe ekli Ek-2 veya Ek-4 kapsamında karşı taraf kredi riski; Yönetmelik kapsamında risk ağırlıklı tutar hesaplanmasının gerekmesi durumunda türev işlemin dayanak varlığı için kredi riski hesaplanır. Yönetmelik kapsamında KDA riski için sermaye yükümlülüğü hesaplanması gereken türev işlemler için bu fıkra kapsamında KDA riski hesaplanmaz. Söz konusu türev işlemlerin risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2 veya Ek-4 kapsamında hesaplanan karşı taraf kredi riski tutarının 1,5 katıdır. KYK’nın portföyündeki varlıkların tamamına veya bir kısmına ilişkin olarak İDD Yaklaşımlarına ilişkin gereken şartların sağlanamadığı durumlarda, bu varlıklar için risk ağırlıklı tutar aşağıda belirtildiği şekilde hesaplanır:

a) Hisse senedi yatırımları sınıfına dahil edilen varlıkların risk ağırlıklı tutarları Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımına göre hesaplanır.

b) Portföydeki diğer tüm varlıklar için risk ağırlıklı tutar Standart Yaklaşıma göre hesaplanır.

c) (a) bendinin uygulanmasında hisse senedi yatırımları, teşkilatlanmış bir borsada işlem görüp görmediğinin bilinmemesi halinde diğer hisse senedi yatırımı olarak dikkate alınır.

27. Banka tarafından KYK’nın portföyündeki varlıkların tümüyle bilinmemesi durumunda, risk ağırlıklı tutarlar KYK’nın kuruluş sözleşmesi, yasal sınırlar veya KYK’nın kamuoyuna açıkladığı sınırlamalar dikkate alınarak İzahname Yöntemi uyarınca hesaplanır. Bu hesaplamada, KYK’nın azami toplam yatırım limitine ulaşana kadar, en yüksek sermaye yükümlülüğü gerektiren varlık sınıflarından başlayarak yatırım yaptığı varsayılır ve bu varlıkların risk ağırlıklı tutarları yirmi altıncı fıkranın (a) ilâ (c) bentleri çerçevesinde hesaplanır. KYK tarafından yatırım yapılan finansal aracın, Yönetmelik kapsamında dayanak varlığı için risk ağırlıklı tutar hesaplanan bir türev işlem veya bilanço dışı işlem olması durumunda, risk tutarı olarak türev işlemin veya bilanço dışı işlemin nominal tutarı dikkate alınır. Dayanak varlığın bilinmemesi durumunda, risk tutarı olarak türev işlemin nominal tutarı kullanılır. Türev işlemin nominal tutarının bilinmemesi durumunda, nominal tutar olarak kuruluş sözleşmesi uyarınca izin verilen en yüksek nominal tutar dikkate alınır. Türev işlemlerin risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin İkinci Kısmının Birinci Bölümüne göre belirlenir. Bu hesaplamada, türev işlemin yenileme maliyeti bilinmiyorsa, yenileme maliyeti olarak türev işlemin nominal tutarı; türev işlem için potansiyel kredi riski tutarının hesaplanmasında kullanılacak olan oran bilinmiyorsa %15 oranı kullanılır. Yönetmelik kapsamında KDA riski için sermaye yükümlülüğü hesaplanması gereken türev işlemler için bu fıkra kapsamında KDA riski hesaplanmaz. Söz konusu türev işlemlerin risk tutarı Yönetmeliğe ekli Ek-2’nin İkinci Kısmının Birinci Bölümü kapsamında hesaplanan karşı taraf kredi riski tutarının 1,5 katıdır.

 

             28. İçerik Yöntemi ve İzahname Yönteminin uygulanamadığı hallerde, KYK yatırımına %1250 risk ağırlığı uygulanır.

 

29. İçerik Yönteminin uygulanmasında yatırım yapılan KYK'ların risk ağırlıklarını belirleyebilmek için yeterli veriye sahip olunmaması durumunda, yirmi altıncı fıkrada açıklanan üçüncü taraflarca yapılan hesaplamalar kullanılabilir. Ancak bu durumda KYK’ların portföylerindeki varlıkların risk ağırlıklı tutarları, yirmi altıncı fıkranın (a) ila (c) bentleri çerçevesinde hesaplanan risk ağırlıklı tutarların 1,2 katıdır.

 

30. Banka tarafından yatırım yapılan KYK’nın başka bir KYK’ya yatırım yapması ve KYK’nın portföyündeki KYK’nın varlıklarının risk ağırlıklarının İçerik Yöntemi veya İzahname Yöntemi uyarınca belirlenebilmesi halinde, bankanın yatırım yaptığı KYK'ya ilişkin risk ağırlıkları yirmi altıncı, yirmi yedinci, yirmi sekizinci fıkralarda belirtilen yöntemlerden herhangi birisi uyarınca belirlenebilir. KYK yatırımlarının silsile şeklinde devam etmesi halinde bir üst seviyedeki KYK'nın risk ağırlıklarının İçerik Yöntemi uyarınca belirlenmemesi durumunda, alt seviyedeki KYK'ya ilişkin risk ağırlıkları yirmi sekizinci fıkrada belirtilen yöntem çerçevesinde belirlenir.

31. İçerik Yöntemi ve İzahname Yöntemi uyarınca bir KYK'ya yapılan yatırımın risk ağırlıklı tutarı aşağıdaki formül ile hesaplanır.

                Risk Ağırlıklı Tutar = Ortalama Risk Ağırlığı × Kaldıraç Oranı  × Risk Tutarı

Formülde; ortalama risk ağırlığı KYK'nın yatırım yaptığı varlıkların toplam risk ağırlıklı tutarının, KYK'nın aktif tutarına oranını; kaldıraç oranı KYK'nın aktifinin sermayesine oranını; risk tutarı Bankanın KYK'ya yaptığı yatırım tutarını ifade eder. İzahname Yönteminin  uygulamasında, kaldıraç oranı olarak kuruluş sözleşmesi, yasal sınırlar veya KYK’nın kamuoyuna açıkladığı sınırlamalar dikkate alınarak hesaplanacak olası en yüksek oran kullanılır. Risk ağırlıklı tutarın hesaplanmasında ortalama risk ağırlığı ile kaldıraç oranının çarpımının %1250'yi aşması halinde %1250 oranı kullanılır.

1.4 Diğer aktifler için risk ağırlıklı tutar

32. Nakit ve nakit benzeri kalemler, banka kasalarında tutulan külçe altınlar veya altın deposu hesapları %0 risk ağırlığına tabi tutulur. Bunların dışında kalan diğer aktiflerin risk ağırlıklı tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = %100 x Risk Tutarı

Kiralanan varlıkların kalıntı değerleri için risk ağırlıklı tutar aşağıdaki formül uygulanmak suretiyle hesaplanır.

Risk Ağırlıklı Tutar = %100 x Kalıntı Değer

2. DEVRALINAN ALACAKLARIN TEMLİK RİSKİNE İLİŞKİN RİSK AĞIRLIKLI TUTAR HESAPLAMASI

33. Devralınan kurumsal ve perakende alacakların temlik riskine ilişkin risk ağırlıkları, ikinci fıkradaki formüle göre hesaplanır. Devralınan perakende alacaklar ile havuz bazında değerlendirilip değerlendirilmediğine bakılmaksızın devralınan kurumsal alacakların risk ağırlıkları, bankanın tercihine bağlı olarak alacağın ya da Ek-2’nin elli ilâ elli beşinci fıkralarında belirtilen asgari koşulların sağlanması şartıyla havuzun BK tahmininin ayrıştırılması suretiyle bulunan parametreler kullanılarak hesaplanır. BK tahmini yapılırken içsel ve dışsal veriler kullanılabilir. BK tahmini, bankanın devralınan alacaklarla ilgili satıcıya ya da üçüncü bir tarafa rücu hakkının veya bunların garantisinin olmadığı kabul edilerek hesaplanır. Bankanın, temlik riskini bir yıl içerisinde ortadan kaldıracak şekilde izlemesi ve yönetmesi kaydıyla vade parametresi bir yıl olarak dikkate alınabilir. Devralınan kurumsal veya perakende alacaklar için temlik riskinin ihmal edilebilir olması halinde Kurumdan izin alınması kaydıyla söz konusu risk kurumsal veya perakende alacak sınıfı için sermaye yeterliliği hesaplamasında dikkate alınmayabilir.

 

3. BK TUTARININ HESAPLANMASI

 

34. BK tutarı, her bir alacak için risk ağırlıklı tutar hesaplamasında kullanılan TO, THK ve risk tutarları dikkate alınarak hesaplanır.

               

35. Diğer aktifler risk sınıfı için BK tutarı sıfır kabul edilir.

 

36. Kurumsal alacaklar, bankalardan ve aracı kurumlardan alacaklar, merkezi yönetimler ve merkez bankalarından alacaklar ile perakende alacaklar için BK ve BK tutarı, aşağıdaki formüllere göre hesaplanır.

BK = TO x THK

BK tutarı = BK x Risk Tutarı

Gelişmiş İDD Yaklaşımının kullanıldığı durumda temerrüde düşmüş alacaklar (TO=1) için BK, Ek-2’nin kırkıncı fıkrasının (g) bendine göre hesaplanan BK’nın en iyi tahminidir (BKET). Dördüncü fıkrada açıklanan çifte temerrüt etkisinin yansıtıldığı uygulamaya tâbi olan alacaklar için, BK sıfır kabul edilir.

 

37. Yedinci fıkrada belirtilen yöntemin kullanıldığı ihtisas kredilerine ilişkin risklerin BK değerleri Tablo 2'ye göre belirlenir.

 

 

Tablo 2

 

Kalan Vade (Yıl)

1.Kategori

(Güçlü)

2.Kategori

(İyi)

3.Kategori

(Yeterli)

4.Kategori

(Zayıf)

5.Kategori

(Temerrüt)

Volatilitesi Yüksek Ticari Gayrimenkul Finansmanı Kredileri

-

%0,4

%0,4

%2,8

%8

%50

Diğer İhtisas Kredileri

<2,5

%0

%0,4

%2,8

%8

%50

≥2,5

%0,4

%0,8

%2,8

%8

%50

 

38. Risk ağırlıklı tutarları Basit Risk Ağırlığı Yaklaşımına göre hesaplanan hisse senedi yatırımları için BK tutarı sıfır olarak kabul edilir.

 

39. Risk ağırlıklı tutarları TO/THK Yaklaşımına göre hesaplanan hisse senedi yatırımları için BK tutarı aşağıdaki formül kullanılarak belirlenir.

 

BK = TO x THK

BK tutarı = BK x Risk Tutarı

 

40. Risk ağırlıklı tutarları İçsel Model Yaklaşımına göre hesaplanan hisse senedi yatırımları için BK tutarı sıfır olarak kabul edilir.

 

41. Devralınan alacaklara ilişkin temlik riski için BK tutarı, aşağıdaki formüle göre hesaplanır.

 

BK  = TO x THK

BK tutarı = BK x Risk Tutarı

 

 

İKİNCİ BÖLÜM

Temerrüt Olasılığı, Temerrüt Halinde Kayıp ve Vade

 

1. KURUMSAL ALACAKLAR, BANKALARDAN VE ARACI KURUMLARDAN ALACAKLAR, MERKEZİ YÖNETİMLER VE MERKEZ BANKALARINDAN ALACAKLAR

 

1.1 Temerrüt Olasılığı

1. Bankalar ve aracı kurumlardan alacaklar ile kurumsal alacakların TO'su %0,03’ten az olamaz.

2. Devralınan kurumsal alacakların temerrüt riskine ilişkin risk ağırlıklı tutarın alacak havuzu bazında hesaplanması durumunda alacak havuzuna ilişkin TO'nun güvenilir şekilde tahmin edilmesi halinde bu TO; g