Resmi Gazete Tarihi: 16.06.2004 Resmi Gazete Sayısı: 25494
AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLER YÖNETMELİĞİ
AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLER YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Dayanak
Amaç
Madde 1 – Bu Yönetmelik, hangi işlerin ağır ve
tehlikeli işlerden sayılacağına, kadınlarla 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını
bitirmemiş genç işçilerin hangi çeşit ağır ve tehlikeli işlerde
çalıştırılabileceklerine ilişkin hükümleri belirler.
Kapsam
Madde 2 – Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve
4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren işyerlerinde ve EK-I deki çizelgede
belirtilen ağır ve tehlikeli işler için uygulanır.
Dayanak
Madde 3 – Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve
4857 sayılı İş Kanununun 85 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Ağır ve Tehlikeli İşlerde
Çalıştırılacak İşçiler
Madde 4 – (Değişik: RG
23/10/2004-25622)
16 yaşını
doldurmamış genç işçilerin ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması yasaktır.
EK-1 deki
çizelgede, karşısında (K) harfi bulunmayan işlerde kadınlar ve (Gİ) harfleri
bulunmayan işlerde de 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç
işçiler çalıştırılamaz.
Ancak;
ihtisas ve meslek öğrenimi veren okulları bitirip bu işi meslek edinmiş
kadınlar ihtisas ve mesleklerine uygun ağır ve tehlikeli işlerde
çalıştırılabilir.
İhtisas ve
meslek öğrenimi veren okulları bitirip bu konudaki işi meslek edinmiş 16 yaşını
doldurmuş genç işçiler ise, sağlığı, güvenliği ve ahlâkının tam olarak
güvenceye alınması şartıyla ihtisas ve mesleklerine uygun ağır ve tehlikeli
işlerde çalıştırılabilir.
İlgili
Bakanlıklarca yeterliliği kabul edilen kursları bitirip, o işi meslek edinmiş
olan kadınlar ile 16 yaşını doldurmuş genç işçiler EK-1’deki çizelgede 36 ncı
sırasından 66 ncı sırasına kadar (66 dahil) belirtilen işlerde
çalıştırılabilir.
EK-1 deki çizelgede
karşısında (Gİ) harfleri bulunan işlerde genç işçi çalıştırılması halinde,
6/4/2004 tarihli ve 25425 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çocuk ve Genç
İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri göz
önünde bulundurulur.
Sağlık
Raporu
Madde 5 – Ağır ve tehlikeli işlerde
çalıştırılacak işçiler (kadınlar dahil) ile 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını
bitirmemiş genç işçilerin işe girişlerinde, işin niteliğine ve şartlarına göre
bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının fizik muayene ve
gerektiğinde laboratuvar bulgularına dayanılarak hazırlanan hekim raporu ile
belirlenmesi zorunludur. İşin devamı süresince de bu işlerde
çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını
bitirmemiş genç işçiler için en az 6 ayda bir, diğerleri için de en az yılda
bir defa hekim raporu ile tespiti zorunludur. Bu raporlar işyeri hekimi, (Değişik
ibare:R.G-7/3/2010-27514) işyeri sağlık ve güvenlik birimi, ortak sağlık ve güvenlik
birimi, işçi sağlığı dispanserleri, bunların
bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu, Sağlık Ocağı (Ek
ibare:R.G-7/3/2010-27514) veya 24/11/2004 tarihli ve 5258 sayılı Aile Hekimliği Pilot
Uygulaması Hakkında Kanun gereği sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi, Hükümet veya belediye hekimleri
tarafından verilir.
Sağlık
Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından
belirlenen Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait İşe Giriş / Periyodik
Muayene Formu örneği EK-II de verilmiştir.
Sağlık raporu
alınmamış herhangi bir işçinin ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması
yasaktır. İşçilerin gerek ilk işe girişlerinde gerekse periyodik muayenelerinde
belirlenen sağlık durumları ile diğer gerekli bilgiler bu raporlara işlenir.
Bu raporlar,
teftiş esnasında İş Müfettişlerine her istenildiğinde gösterilmek üzere işveren
veya yetkilisi tarafından, gizliliğine halel gelmeyecek bir surette
işyerlerindeki özlük dosyalarının kişisel sağlık bölümünde saklanır.
İşyeri hekimi
tarafından verilen rapora itiraz halinde, işçi en yakın Sosyal Sigortalar
Kurumu Hastanesi Sağlık Kurulunca muayeneye tabi tutulur. Verilen rapor
kesindir.
İşyerinden
ilişkileri kesilerek yeni bir işe giren işçilerin bu raporları veya örnekleri
yeni işveren veya vekilinin isteği halinde o işyerine gönderilir.
Kadın
İşçilerin Özel Günleri
Madde 6 – Kadınlar, ay hali günlerinde ağır ve
tehlikeli işlerde çalıştırılamazlar. Bu günlerin sayısı 5 gün olarak hesap
edilir. Daha fazlası için hekim raporuna göre hareket edilir.
Ay halinin
başlangıcı işçinin ihbar tarihidir.
Nüfus
Cüzdanlarının Onaylı Örneklerinin Saklanması
Madde 7 – İşveren veya vekili, ağır ve
tehlikeli işlerde çalıştırdığı işçilerin nüfus cüzdanlarının onaylı örneklerini
saklayarak, bunları İş Müfettişlerinin her isteyişinde göstermekle yükümlüdür.
Ağır ve
Tehlikeli İşlerde Çalıştırılmama Durumu
Madde 8 – Bu Yönetmelikte belirtilen şartlara
aykırı olarak, ağır ve tehlikeli işlerde kadın ve genç işçi çalıştırıldığının
veya çalışan işçinin sağlık durumu itibariyle böyle bir işte
çalıştırılmamasının gerektiğinin tespiti halinde, bu işçiler ağır ve tehlikeli
işlerde çalışmaktan alıkonulur.
Ağır ve
Tehlikeli İşlere Ait Çizelge
Madde 9 – Hangi işlerin ağır ve tehlikeli işlerden
sayılacağı, kadınlarla 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç
işçilerin hangi çeşit ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılabilecekleri EK-I
deki çizelgede gösterilmiştir.
Kapsam
Belirleme
Madde 10 –
EK-I deki çizelgede
yer almayan herhangi bir işin ağır ve tehlikeli işlerden sayılıp sayılmayacağı
konusunda karar vermeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yetkilidir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Son Hükümler
Geçici Madde 1 – Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği
tarihten önce alınmış olan Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait Sağlık
Raporu geçerlidir.
Yürürlük
Madde 11 – Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 12 –
Bu Yönetmelik
hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.
EK - I
AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLERE AİT ÇİZELGE
|
|
|
Kadınların çalış-tırılabilecekleri işler
|
16 yaşını doldur-muş fakat 18 yaşını
bitirmemiş genç işçilerin çalıştırı-labilecekleri işler
|
|
|
ARAMA VE SONDAJ İŞLERİ
|
|
|
|
1
|
Petrol, tabii gaz, su, her
çeşit maden, maden filizleri ve mineralleri arama ve her çeşit
sondaj işleri, (Bu işlerin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde
kadın ve genç işçi çalıştırılabilir).
|
---
|
---
|
|
2
|
Petrol, tabii gaz, su ve her çeşit
maden ve maden filizleri ve mineralleri ile taş, toprak, kum ve benzeri
maddelerin çıkarılması ve üretimi işleri.
|
---
|
---
|
|
3
|
Petrol, tabii gaz, su, her
çeşit maden ve maden filizleri mineralleri ile taş, toprak, kum ve benzeri maddelerin
çıkartılması ile üretimi işlerinin
yapılmasında tamamlayıcı nitelikte olan
kırma, yıkama, zenginleştirme, taşıma, depolama ve benzeri işler (Elle
yapılan basit ayıklama işlerinde kadın çalıştırılabilir).
|
---
|
---
|
|
|
METALURJİ SANAYİİ İLE İLGİLİ
İŞLER
|
|
|
|
4
|
Metallerin ve metalsilerin
filiz ve minerallerden itibaren pirometalurjisel, kimyasal, elektrolitik
usullerle üretimi işleri ve bunlarla ilgili işler.
|
---
|
---
|
|
5
|
Metallerin ve metalsilerin eritilmesi,
saflaştırılması, alaşımlarının üretimi ve bu maksatlarla yapılan her çeşit
işler.
|
---
|
---
|
|
6
|
Metal ve alaşımlarının,
metalsi ve alaşımlarının her çeşit döküm (adi döküm, pres döküm, enjeksiyon döküm
gibi) ve haddeleme, presleme suretiyle sıcak ve soğuk olarak şekillendirilme
işleri.
|
---
|
---
|
|
7
|
Font, çelik ve diğer
madenlerin ve alaşımlarının eritilip potalara dökülmek sureti ile çeşitli
eşyaların imali işleri.
|
---
|
---
|
|
8
|
Metal
ve alaşımlarına, metalsi ve alaşımlarına (Külçe, takoz, biyet halinde veya
şekillendirilmiş olanlarına) uygulanan ısıl işlemleri (Tav, su verme ve
benzeri işlemler).
|
---
|
---
|
|
9
|
Kükürdün
eritme yoluyla üretimi, öğütülmesi ambalajı ve depolanması ve bunlarla ilgili
işler.
|
---
|
---
|
|
|
TAŞ VE TOPRAK SANAYİİ İLE
İLGİLİ İŞLER
|
|
|
|
10
|
Taş
ocaklarında her çeşit taşın çıkartılması ve işlenmesi işleri (Kırma, kesme,
taşıma, öğütme, yontma, cilalama ve benzeri işler).
|
---
|
---
|
|
11
|
Çimento fabrikalarında ve taş ocaklarında;
dinamitleme, konkasör ve yağcılığı, konkasöre vagon devirme ve monitör havai
hat yağcılığı ekskavatör işleri ile çimento üretiminde kalker
stoklanması, kalsinatör, klinker elevatörü, ambalaj, gezer vinç,
kaynak, santralde ocakçılık ve külcülük, ocak ve fırın duvarcılığı ve
tamirciliği, yükleme ve boşaltma, su kulesi, baca ve boya tamiri, gezer vinç
yolları, kanalizasyon ve bakım işleri.
|
---
|
---
|
|
12
|
Kireç
ve alçı taşının yakılması ve bunları öğütme ve eleme işleri.
|
---
|
---
|
|
13
|
Toprağın
pişirilmesi suretiyle imal olunan kiremit, tuğla, ateş tuğlası, boru, pota,
künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri.
|
K
|
Gİ
|
|
14
|
(Mülga ibare:R.G-7/3/2010-27514) (….)fayans, porselen ve
seramik imaline ait işler.
|
K
|
Gİ
|
|
15
|
Cam,
şişe, optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime
ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işler.
|
K
|
Gİ
|
|
16
|
13, 14
ve 15 numaralı bentlerde belirtilen işlerden fırın işleri ile
silis tozları saçan işler.
|
---
|
---
|
|
|
METAL VE METALDEN MAMUL EŞYA
SANAYİİ İLE İLGİLİ İŞLER
|
|
|
|
17
|
Ağır saç levhaları bağlama, perçinleme
ve presleme işleri ile kalafat işleri, kara, deniz ve hava taşıtlarının tamir
veya imalinde kullanılan malzemenin özellikleri itibariyle bir kişi
tarafından idare edilemeyen işler.
|
---
|
---
|
|
18
|
Gemi inşaat
ve tamiratında iskele, dikme ve kızak işleri ile vinçler, iş iskeleleri,
bumbalar, direkler, demir ve zincirler ve benzeri teçhizatlara ait işler.
|
---
|
---
|
|
19
|
İskeleler,
çarpantlar, köprüler, motorlar, makinalar, kazanların imali ve
bunların montajı ile işletilmesi işleri.
|
---
|
---
|
|
20
|
Demir
tel ve çubuktan malzeme imalatı işleri (Çivi, zincir, vida vb. gibi).
|
K
|
---
|
|
21
|
Demiri
ısıtıp döverek şekillendirme veya presleme suretiyle çeşitli eşya imali
işleri.
|
---
|
---
|
|
22
|
Soğuk demircilik ve her çeşit
kaynak işleri (Oksijen, elektrik, punta ve dikiş kaynağı işleri gibi).
|
---
|
---
|
|
23
|
Altın,
gümüş, bakır, pirinç, alüminyum ve benzeri malzemeden eşya imalatı işleri
(Mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi
çalıştırılabilir).
|
---
|
---
|
|
24
|
Kurşun kaynak işleri, seri ve devamlı
lehim işleri (Radyo, televizyon, elektrik ve elektronik cihazların imalinde
ve onarımında yapılan seri ve devamlı lehim işlerinde kadın
çalıştırılabilir).
|
---
|
---
|
|
25
|
10
kg’yi aşan tornacılık, tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama işleri.
|
---
|
---
|
|
26
|
Her
türlü madeni ve fiber optik kablo imali, çelik ve benzeri malzemelerden tel,
şerit gibi soğuk haddeleme, imali işleri.
|
---
|
---
|
|
27
|
Muharrik
kuvvetle işleyen tam otomatik soğuk şekillendirme tezgahlarında yapılan
işler.
|
K
|
---
|
|
28
|
Metal yüzeylerde
yapılan,mekanik ve kimyasal temizlik işleri ile elektroliz yolu ile yapılan
koruyucu kaplama (Nikelaj, kromaj ve kadmiyum kaplama vb.) sıcak daldırma yolu
ile yapılan koruyucu kaplama (Kurşun,kalay,çinko vb.) çeşitli kimyasal
maddelerle yapılan diğer koruyucu kaplama (fosfatlama, eloksal vb.) teflon
ve emaye işleri.
|
---
|
---
|
|
|
AĞAÇ VE BUNLARDAN MAMUL EŞYA
SANAYİİ İLE İLGİLİ İŞLER
|
|
|
|
29
|
Muharrik
kuvvetle çalışan her türlü bıçaklar ve testereler ile kesici, yontucu,
soyucu, delici makinalar ve hızarlarla yapılan işler.
|
---
|
---
|
|
30
|
Kurutma işleri, yapıştırma işler,
kontraplak, kontrtabla, yonga ağaçtan mamul suni tahta ve pvc yüzey kaplamalı
suni tahta imali işleri ile emprenye işleri.
|
K
|
Gİ
|
|
|
YAPI İŞLERİ
|
|
|
|
31
|
Bina, duvar, set, baraj, yol, demiryolu,
köprü, tünel, metro, her türlü raylı sistem, iskele, liman, marina,
dalgakıran, balıkçı barınağı, hava alanı, havai hat, çelik konstrüksiyon
yapı kanalizasyon, yağmur suyu drenajı ve her türlü drenaj sistemleri,
kanal, kanalet, foseptik, kuyu, havuz, spor tesisleri, her türlü sondaj
işleri, her nevi yer üstü ve yer altı inşaat, su üstü ve su altı inşaatları,
her türlü temel inşaatı işleri (Ankrajlı istinat duvarı, fore kazık yapımı,
palplanşlı çalışmalar vb. ), yıkım işleri, arazi ölçüm, etüt, araştırma, her
çeşit onarım ve güçlendirme ve benzeri işler ve bu işler için gerekli araç,
malzeme, sabit tesis ve ekipmanın kullanılması işleri (Teknik hizmetler
ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir).
|
---
|
---
|
|
32
|
Her türlü
prefabrik yapı elemanı (pabuç, kolon, kiriş, aşık, mertek gibi) üretimi ve
yerinde montajı işleri.
|
---
|
---
|
|
33
|
Çimento
ve betondan eşya ve inşaat malzemesi (Bina, karayolu, demiryolu, köprü, baraj
ve benzeri üst yapılarla, her türlü alt yapılar ve tünellerde kullanılan
elemanlar) imali ve tatbikatı.
|
---
|
---
|
|
34
|
Beton,
asfalt, çimento, alçı ve kireç gibi yapı malzeme ve maddelerinin üretimi, işlenmesi,
bunlardan elde edilen yarı mamul ve mamul ürünlerin hazırlanması ve yerinde
uygulanmasına ait işler.
|
---
|
---
|
|
35
|
Her
türlü zeminin hafriyatı, yarma ve doldurulma işleri.
|
---
|
---
|
|
|
KİMYA SANAYİ İLE İLGİLİ İŞLER
|
|
|
|
36
|
Klorür
asidi, sülfat asidi, nitrat asidi vb. her çeşit tahriş edici ve yakıcı
asitler ile sodyum ve potasyum hidroksit, amonyak gibi her türlü alkalilerin
üretimi ve bunlarla yapılan işler.
|
---
|
---
|
|
37
|
Aldehitler,
ketonlar, eterler, karbon sülfür, analin, alkoller, solventler, tinerler,
triklor-etilen ve benzerleri gibi ve parlayıcı maddelerin imali ve bunlarla
yapılan işler.
|
---
|
---
|
|
38
|
Ham
petrol ve katranların distilasyonu, bitum, madeni yağlar ve her türlü akaryakıt
ve rafinasyon işleri (Maddelerin küçük mikyaslarda yağlama,silme işleri gibi
kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir).
|
---
|
---
|
|
39
|
Odun
ve kömürlerin gazlaştırılmaları, koklaştırılmaları ve bunlardan elde edilen
bitum, katran gibi ara ve art ürünlerin distilasyonu işleri.
|
---
|
---
|
|
40
|
Doğal
gaz, Likit petrol gazı, hava gazı, bio gaz, ve asetilen gazı gibi her türlü
gaz üretimi, stoklanması ve arz işleri.
|
---
|
---
|
|
41
|
Asfalt
ile dam tecrit maddeleri ve yağlamaya özgü, olup petrol rafinerilerinde elde
edilemeyen sıvı ve katı yağların imali işleri.
|
---
|
---
|
|
42
|
Her
türlü patlayıcı madde ve mühimmatın imali, depolanması ve nakli işleri.
|
---
|
---
|
|
43
|
Her türlü
zehirli gazların ve savaş gazlarının üretimi, kullanılması, depolanması ve
nakli işleri.
|
---
|
---
|
|
44
|
Aktif
kömürlerin, diğer aktif maddelerin,ve çeşitli kimyasal maddelerin
emprenyasyon işleri.
|
---
|
---
|
|
45
|
Her türlü patlayıcı maddenin
kullanıldığı işler ile toz ve gaz maskeleri, koruyucu başlık, elbiseler ile
diğer koruyucuların kullanılması zorunluluğu bulunan işler.
|
---
|
---
|
|
46
|
Piroteknik
malzemesi hazırlama ve imali işleri (Aydınlatma ve işaret fişekleri, havai
fişekler şenlik maytapları,tabanca mantarı benzerleri).
|
---
|
---
|
|
47
|
(Mülga:R.G-7/3/2010-27514)
|
|
|
|
48
|
(Mülga:R.G-7/3/2010-27514)
|
|
|
|
49
|
Her türlü
organik ve anorganik zehirli veya tahriş edici maddelerle boya ve vernik
imali ve bunlardan meydana gelen zehirli ve tahriş edici boyaların
kullanılması işleri.
|
---
|
---
|
|
50
|
Kimyasal
gübrelerin üretimi ve depolanması işleri.
|
---
|
---
|
|
51
|
Selülozik,sentetik ve her
çeşit boya imali işleri.
|
---
|
---
|
|
52
|
Sellüloit
imali ve lak nitrosellülozu ile yapılan çeşitli kimyasal maddelerin imali
işleri.
|
---
|
---
|
|
53
|
Ensektisit,
rodentisit ve tarımsal mücadele ilaçları hazırlanması, üretimi ve depolanması
işleri.
|
---
|
---
|
|
54
|
Flor,
klor, brom, iyot üretimi ve bunların zarar verici türevlerinin imali işleri.
Flor, klor, brom, iyot üretimi ve bunların zarar verici türevlerinin imali
işleri.
|
---
|
---
|
|
55
|
Organik ve anorganik
pigmentlerin imali işleri.
|
---
|
---
|
|
56
|
İnsan
sağlığına zarar verici kimyasal maddelerin üretimi, yükleme, boşaltma ve
nakli işleri.
|
---
|
---
|
|
57
|
Akümülatör
imali ve seri olarak akümülatörlerin bakım ve şarj işleri.
|
---
|
---
|
|
58
|
Uyuşturucu maddelerin imali
işleri.
|
K
|
---
|
|
59
|
Bitkisel
ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin
işler (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan
prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi
işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz).
|
K
|
Gİ
|
|
60
|
(Mülga:R.G-7/3/2010-27514)
|
|
|
|
61
|
Tabakhaneler
ile her çeşit deri fabrika ve imalathanelerinde tabaklama, nakil ve depolama
işleri.
|
---
|
---
|
|
62
|
Tüylü
olarak kullanılacak derileri hazırlama işleri.
|
K
|
---
|
|
63
|
(Mülga:R.G-7/3/2010-27514)
|
|
|
|
| |
|