ALT İŞVERENLİK YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, 22/5/2003 tarihli ve 4857
sayılı İş Kanunu kapsamında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulma
şartlarını, alt işverene ait işyerinin bildirimini, tescilini, alt işverenlik
sözleşmesinde bulunması gereken hususları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 22/5/2003
tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 3 üncü
maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Alt işveren: Bir işverenden, işyerinde
yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir
bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık
gerektiren işlerde iş alan, bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu
işyerinde aldığı işte çalıştıran gerçek veya tüzel kişiyi yahut tüzel kişiliği
olmayan kurum ve kuruluşları,
b) Alt işverenlik sözleşmesi: Asıl
işveren ile alt işveren arasında yazılı olarak yapılan ve 10 uncu maddede
belirtilen hususları ihtiva eden sözleşmeyi,
c) Asıl iş: Mal veya hizmet üretiminin
esasını oluşturan işi,
ç) Asıl işveren: İşyerinde yürüttüğü mal
veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işleri veya asıl işin bir bölümünde
işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işleri
diğer işverene veren, asıl işte kendisi de işçi çalıştıran gerçek veya tüzel
kişiyi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları,
d) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığını,
e) Bölge Müdürlüğü: İşyerinin kayıtlı
olduğu Bakanlık Bölge Müdürlüğünü,
f) Kanun: 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı
İş Kanununu,
g) Muvazaa:
1) İşyerinde yürütülen mal veya hizmet
üretimine ilişkin asıl işin bir bölümünde uzmanlık gerektirmeyen işlerin alt
işverene verilmesini,
2) Daha önce o işyerinde çalıştırılan
kimse ile kurulan alt işverenlik ilişkisini,
3) Asıl işveren işçilerinin alt işveren
tarafından işe alınarak hakları kısıtlanmak suretiyle çalıştırılmaya devam
ettirilmesini,
4) Kamusal yükümlülüklerden kaçınmak veya
işçilerin iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi yahut çalışma mevzuatından kaynaklanan
haklarını kısıtlamak ya da ortadan kaldırmak gibi tarafların gerçek iradelerini
gizlemeye yönelik işlemleri,
ihtiva eden sözleşmeyi,
ğ) Yardımcı iş: İşyerinde yürütülen mal
veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber doğrudan üretim organizasyonu içerisinde
yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan ancak asıl iş devam ettikçe
devam eden ve asıl işe bağımlı olan işi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinin Kurulması,
Bildirimi ve İşyerinin Tescili
Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin
kurulma şartları
MADDE 4 – (1) Asıl işveren alt işveren ilişkisinin kurulabilmesi
için;
a) Asıl işverenin işyerinde mal veya
hizmet üretimi işlerinde çalışan kendi işçileri de bulunmalıdır.
b) Alt işverene verilen iş, işyerinde mal
veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden olmalıdır. Asıl işin bölünerek alt
işverene verilmesi durumunda ise, verilen iş işletmenin ve işin gereği ile
teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olmalıdır.
c) Alt işveren, üstlendiği iş için
görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır.
ç) Alt işverene verilen iş, işyerinde
yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin bir iş olmalı, asıl işe bağımlı ve
asıl iş sürdüğü müddetçe devam eden bir iş olmalıdır.
d) Alt işveren, daha önce o işyerinde
çalıştırılan bir kimse olmamalıdır. Ancak daha önce o işyerinde çalıştırılan
işçinin bilahare tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, alt
işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez.
İşyerini bildirme
MADDE 5 – (1) Alt işveren, kendi işyeri için Kanunun 3 üncü
maddesinin birinci fıkrası hükmüne göre bildirim yapmakla yükümlüdür.
(2) Alt işveren, işyerinin tescili için
şekli Bakanlıkça belirlenen işyeri bildirgesi ile birlikte 6 ncı maddede
belirtilen belgeleri bölge müdürlüğüne verir.
(3) Bir işyerinde her ne suretle olursa
olsun asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulması yeni bir işyeri kurulması
olarak değerlendirilir.
İşyeri bildirgesi ile birlikte verilecek
belgeler
MADDE 6 – (1) İşyeri bildirgesi ile birlikte;
a) Tüzel kişiler için Ticaret Sicil
Gazetesi sureti,
b) İmza sirküleri,
c) Alt işverenlik sözleşmesi ve ekleri,
bölge müdürlüğüne verilir.
İşyeri tescili
MADDE 7 – (1) Bölge müdürlüğünce, 5 inci maddenin birinci
fıkrası uyarınca bildirimde bulunan alt işverenin işyeri tescil edilerek işyeri
için bir sicil numarası verilir.
(2) İşyeri bildirgesinde beyan edilen
bilgilerin ve eklenmesi gereken belgelerin eksik veya gerçeğe aykırı olması
hâlinde işyerinin tescili yapılmaz.
Kayıt dışı alt işveren işyerlerinin
tescil işlemleri
MADDE 8 – (1) Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri veya diğer
kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanlarınca işyerlerinde yapılan
denetimlerde ya da ihale makamları, ruhsata tabi işlerde (maden arama ve
işletme, inşaat, taş ocağı ve benzeri) ruhsatı veren merciler (valilikler,
kaymakamlıklar, belediyeler), sosyal güvenlik il müdürlükleri, vergi daireleri
de kendi mevzuatları açısından yaptıkları işlemler sırasında, işyerlerinin
Kanunun 3 üncü maddesine göre ilgili bölge müdürlüğüne bildirimde bulunup
bulunmadığını kontrol ederler. Bildirim yapmamış olan işyerlerinin unvan ve
adreslerini ilgili bölge müdürlüğüne bir yazı ile en geç 15 gün içinde
bildirirler.
(2) Denetim elemanlarınca veya kamu
kurumlarınca yapılan bildirimler dikkate alınarak bölge müdürlüğünce Kanunun 3
üncü maddesine göre gerekli işlemler yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Alt İşverenlik Sözleşmesi, Asıl İşin Bölünmesi ve
Muvazaanın İncelenmesi
Alt işverenlik sözleşmesi
MADDE 9 – (1) Alt işverenlik sözleşmesi asıl işveren ile alt
işveren arasında yazılı şekilde yapılır.
(2) Asıl işveren ile alt işveren arasında
yapılan ve işin üstlenilmesine esas teşkil eden sözleşmede, 10 uncu maddede yer
alan hususların bulunması hâlinde söz konusu sözleşme alt işverenlik sözleşmesi
olarak kabul edilebilir.
Alt işverenlik sözleşmesinde yer alması
gereken hususlar
MADDE 10 – (1) Alt işverenlik sözleşmesinde;
a) Asıl işveren ile alt işverenin işyeri
unvanı ve adresi,
b) Asıl işveren ile alt işverenin tüzel
kişiliği ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluş olması hâlinde işveren
vekillerinin adı soyadı ve adresi,
c) İşyerinde yürütülen asıl işin ne
olduğu,
ç) Alt işverene verilen işin ne olduğu,
d) Alt işverene asıl işin bir bölümü
veriliyor ise; verilen işin işletmenin ve işin gereği ile teknolojik sebeplerle
uzmanlık gerektirme koşuluna ilişkin teknik açıklama,
e) Taraflarca öngörülmüş ise işin başlama
ve bitiş tarihleri,
f) Alt işverenin faaliyetlerini işyerinin
hangi bölümünde gerçekleştireceği,
g) Kanunun 2 nci maddesinde yer alan;
asıl işverenin, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak
Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş
sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden, alt işveren ile birlikte sorumlu
olacağı,
ğ) Alt işverenlik sözleşmesinin
yapılmasından önce asıl işveren tarafından çalıştırılan işçilerin alt işveren
tarafından işe alınması hâlinde, bu işçilerin haklarının kısıtlanamayacağı,
h) Alt işverene verilen işin taraflar
açısından yürütülme esasları,
ı) Asıl işveren veya vekili ile alt
işveren veya vekilinin imzası,
hususlarına yer verilir.
(2) Bir işyerinde, işletmenin ve işin
gereği ile teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektiren bir işin alt işverene
verilmesi hâlinde, alt işverenin uzmanlığını belgelendirmesi amacıyla sözleşme
kapsamındaki işe uygun; iş ekipmanı listesi, iş bitirme belgesi, operatör ve
teknik eleman sertifikaları sözleşmeye eklenir.
İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik
sebeplerle uzmanlık gerektiren iş
MADDE 11 – (1) İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik
sebeplerle uzmanlık gerektiren iş, mal veya hizmet üretiminin zorunlu
unsurlarından olan, işin niteliği gereği işletmenin kendi uzmanlığı dışında
ayrı bir uzmanlık gerektiren iştir.
(2) İşverenin kendi işçileri ve yönetim
organizasyonu ile mal veya hizmet üretimi yapması esastır.
(3) Ancak asıl iş;
a) İşletmenin ve işin gereği,
b) Teknolojik sebeplerle uzmanlık
gerektirmesi,
şartlarının birlikte gerçekleşmesi
hâlinde bölünerek alt işverene verilebilir.
(4) Asıl işin bir bölümünde iş alan alt
işveren, üstlendiği işi bölerek bir başka işverene veremez.
Muvazaanın incelenmesi
MADDE 12 – (1) 7 nci madde uyarınca tescili yapılan işyeri için 6
ncı maddede belirtilen belgelerde Kanuna aykırılık veya muvazaa kanaatini
oluşturan delillerin bulunması hâlinde, söz konusu belgeler gerekçesi ile
birlikte incelenmek üzere bölge müdürlüğünce iş teftiş grup başkanlığına
intikal ettirilir.
(2) Muvazaanın incelenmesinde özellikle;
a) Alt işverene verilen işin, işyerinde
asıl işveren tarafından yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin asıl işin
yardımcı işlerinden olup olmadığı,
b) Alt işverene verilen işin işletmenin
ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren bir iş olup
olmadığı,
c) Alt işverenin daha önce o işyerinde
çalıştırılan bir kişi olup olmadığı,
ç) Alt işverenin işe uygun yeterli
ekipman ile tecrübeye sahip olup olmadığı,
d) İstihdam edeceği işçilerin
niteliklerinin yapılacak işe uygun olup olmadığı,
e) Alt işverene verilen işte asıl işveren
adına koordinasyon ve denetimle görevlendirilenlerden başka asıl işverenin
işçisinin çalışıp çalışmadığı,
f) Yapılan alt işverenlik sözleşmesinin
iş hukukunun öngördüğü kamusal yükümlülüklerden kaçınmayı amaçlayıp
amaçlamadığı,
g) Yapılan alt işverenlik sözleşmesinin
işçilerin iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi yahut mevzuattan kaynaklanan
bireysel veya kolektif haklarını kısıtlamaya ya da ortadan kaldırmaya yönelik
yapılıp yapılmadığı,
hususları göz önünde bulundurulur.
İnceleme sonucu yapılacak işlemler
MADDE 13 – (1) Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin iş
müfettişlerince incelenmesi sonucunda muvazaanın tespitine ilişkin gerekçeli
müfettiş raporu bölge müdürlüğünce işverenlere tebliğ edilir. Tebliğ tarihinden
itibaren 6 işgünü içinde işverenlerce yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir.
İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.
(2) Rapora 6 işgünü içinde itiraz
edilmemiş veya mahkeme muvazaanın tespitini onamış ise tescil işlemi bölge
müdürlüğünce iptal edilir ve alt işveren işçileri başlangıçtan itibaren asıl
işverenin işçileri sayılır.
(3) İş müfettişinin muvazaalı işlemi
tespit etmesi durumunda; itiraz süresinin geçmesi ya da mahkeme kararı ile
muvazaanın onanması hâlinde asıl işveren ve alt işveren veya vekillerine idari
para cezası uygulanır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Geçiş hükmü
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce
kurulan ve hâlen devam eden asıl işveren-alt işveren ilişkisinde 10 uncu
maddenin ikinci fıkrasında belirtilen belgeler aranmaz.
Yürürlük
MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 15 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanı yürütür.