KUM ÇAKIL VE BENZERİ MADDELERİN ALINMASI,
İŞLETİLMESİ VE KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, orman sayılan alanlar dışındaki
yerlerden, kum, çakıl ve benzeri maddelerin çevreye ve insan sağlığına zarar
vermeyecek şekilde alınması, işletilmesi ve kontrolü ile ilgili esasları
düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; orman sayılan alanlar dışındaki, ülkenin
egemenlik alanlarındaki denizlerden, akarsu ve kuru dere yataklarından, göl
yataklarından ve tarım arazilerinden kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması
işletilmesi ve kontrolü ile ilgili esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı
Çevre Kanunu’nun Ek–1 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Akarsu: Devamlı su taşıyan doğal su
yataklarını,
b) Bakanlık: Çevre ve Orman Bakanlığını,
c) Çakıl: Cinsleri ne olursa olsun, tane
büyüklükleri veya genişlikleri 2 milimetre ile 25 santimetre arasında değişen
taş parçalarını,
ç) Çevre yönetim planı: İşletme
faaliyetleriyle ilgili, çevreye olabilecek muhtemel zararların önlenmesini ve
ortaya çıkabilecek atıklarının bertarafının nasıl yapılacağını belirten yönetim
planını,
d) Doğaya yeniden kazandırma: İşletme
faaliyetleri sebebiyle bozulan sahaların geriye düzenlenmesi, duraylılığı
sağlama, düzeltme, üst toprağı serme, tohum ekme, fidan dikme, arazi yapısı
uygun yerlerde rekreasyon alanları oluşturulması, bitkilendirme ve ağaçlandırma
işlemlerinin tümünü kapsayan faaliyetleri,
e) Duraylılık: Bir malzeme kütlesinin
veya bir yapının maruz kaldığı gerilimin kalkmasıyla, dönüşümsüz önemli bir
deformasyona veya harekete maruz kalmaksızın, uygulanan gerilime uzun süre
dayanabilmesi durumunu,
f) Faaliyet: Ülkenin egemenlik
alanlarındaki denizlerden, akarsu ve kuru dere yataklarından, göl yataklarından
ve tarım arazilerinden kum, çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi
çalışmalarını,
g) Faaliyet sahibi: Denizlerden, akarsu
ve kuru dere yataklarından, göl yataklarından ve tarım arazilerinden kum, çakıl
ve benzeri malzemelerin alınması ve işlenmesi faaliyetlerini gerçekleştirenleri,
ğ) Kum: Tabiatta tabii olarak bulunan
içerisinde %80’in altında SiO2 bulunan ariyet malzemesi ve SiO2 oranına
bakılmaksızın denizlerdeki kumu,
h) Kuru dere: Mevsimsel olarak su taşıyan
tabii su yataklarını,
ı) Mendereslenme: Akarsuların tabii veya
fiziksel sebeplerle büyük kıvrımlar yaparak uzun bir yol takip etmesini,
i) Röper: Belli bir yeri, bir noktayı
yeniden bulmak için konulan sabit işareti,
j) Talveg: Bir akarsu yatağında, yatağın
en düşük noktalarından geçen çizgisel hattı,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Sınırlamalar ve Yasaklar
Kum, çakıl alımıyla ilgili sınırlamalar
ve yasaklar
MADDE 5 – (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerle ilgili
sınırlamalar ve yasaklar şunlardır;
a) İçme ve kullanma suyu temin edilen
kıta içi yüzeysel su kaynaklarında ve bunları besleyen, akar ve kuru derelerde,
b) Termal su kaynaklarının birinci ve
ikinci derece koruma alanları içerisinde,
c) Yeraltısuyu rezervlerini haiz akifer
karakterindeki her türlü formasyonlarda,
ç) Denizlerde kıyı çizgisi ile kıyı kenar
çizgisi arasındaki bölge ve deniz sahil şeritlerinde,
d) Kıyı çizgisinden deniz istikametine
doğru 20 metreden daha az derin denizlerde,
e) Her iki kıyısı, taşkın tesisleri ile
ıslah edilmiş olan mecralarda,
f) Mendereslerin sık olduğu mecraların
dış kurblarında,
g) Yatak şev diplerine şev yüksekliğinin
iki katından daha az bir mesafe bırakarak yaklaşmak suretiyle şev stabilitesini
tehdit edecek durumlarda,
ğ) Her iki sahilinde kum, çakıl
katmanları devamlılık gösteren mecralarda mevcut yatağın genişletilmek
istenmesi durumunda,
h) Talep edilen ocak yerinin bir akarsu ya
da derenin boğaz çıkışından sonraki rüsup konisi üzerinde olması durumunda,
ı) Akarsu ve dere yataklarından ocak
açılması istenen sahanın akış aşağısı veya akış yukarısı ile yatağın herhangi
bir sahilinde, konumlanmış ve mevcut durumda taşkın yönünden emniyetli olan
yerleşim birimleri ve tarım arazilerinin söz konusu kum-çakıl ocağının
açılmasından sonra taşkına maruz kalacağının anlaşıldığı hallerde,
i) Akarsu ve dere yatakları üzerinde inşa
edilmiş köprü, menfez ve benzeri sanat yapıları bulunan akarsu ve dere
yataklarında, anılan sanat yapılarından herhangi birine menba yönünde 750 metre ve mansap yönünde 1000
metreden daha yakın mesafe bırakarak yaklaşılacak hallerde,
j) Diğer mevzuat ve uluslararası
sözleşmelerle koruma altına alınmış alanlarda belirlenen mesafelerde,
kum, çakıl ve benzeri maddelerin alımına
yönelik kum ve çakıl ocağı açılması ve işletilmesine izin verilmez.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kum, Çakıl ve Benzeri Malzeme Ocağı İşletilmesine Dair
Usul ve Esaslar
Akarsu ve kuru dere yataklarında kum,
çakıl ve benzeri malzeme ocağı işletilmesine dair usul ve esaslar
MADDE 6 – (1) Akarsu ve kuru dere yataklarında kum, çakıl ve
benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi faaliyetini gerçekleştirecek
faaliyet sahiplerinin işletme esnasında uyması gereken esaslar şunlardır:
a) Ocak sahasının çevresi beton kazık
veya benzerleri ile işaretlenir. Ocak sahasının akarsu yatağı içindeki
başlangıç ve bitim noktaları kıyıda çakılacak en az 1,5 metre yüksekliğindeki beton
kazıklar ile belirlenir; kazıklar herhangi bir şüpheye mahal vermeyecek şekilde
sabit röper noktalarına teknik esaslara uygun olarak yerleştirilir.
b) Malzeme alımı süresince dere yatağının
doğal formu bozulmaz, dere yatağı içerisinde yükseltiler oluşturulmaz,
1/25.000’lik, 1/5.000’lik ve 1/1.000’lik paftalarda gösterilen sınırlar
içerisinde kalmak kaydıyla nakliye ve benzeri faaliyetlerle çevrede bulunan
tesislere, tarım, çayır, mera, yaylak, kışlak ve orman alanlarına zarar
verilmez.
c) İşletme süresince akarsu yatağında
yatak duraylılığını bozacak ve serbest akışa engel olacak şekilde malzeme
alınması, mahfuz, servis yolu ve benzeri yapılar yapılarak suyun akış yönü
değiştirilerek kıyı oyulmalarına, sedde bulunan yerlerde seddelere, bulunmayan
yerlerde ise yatak kenarlarında bulunan ocak kullanım alanı dışında yer alan
tarım alanları, meskun mahaller ve benzeri tesislere zarar verecek şekilde
yatak üzerinde çalışma yapılması yasaktır.
ç) Ocak içerisinde servis yolunun
yataktan geçmesi durumunda, mevcut kesit daraltılmaz. Ocak yolu olarak
işaretlenen kesimin bakım ve onarım işleri ile yanlış kullanımdan dolayı
oluşabilecek hasar ve zararın tazmini faaliyet sahibince karşılanır.
d) İşletme ruhsatı süresinin bitiminde,
faaliyet sahibi tarafından akarsu veya kuru dere yatağında gerekli arazi ıslahı
ve rehabilitasyon çalışmaları yapılarak doğal akış rejimi koşulları sağlanarak
saha terk edilir.
e) Belirlenecek talveg kotundan daha fazla
derine inilmez.
f) Akarsu ve kuru dere yataklarından
malzeme alımı, akış rejimi bozulmadan ve dere yatağında mendereslenmeye meydan
vermeyecek şekilde gerçekleştirilir.
g) Akarsu ve kuru dere yataklarından
alınan malzemenin yıkanması ve elenmesi sonucunda oluşan pasa, ruhsat alanı
içerisinde çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek can ve mal emniyetini
sağlayacak şekilde doğaya yeniden kazanım çalışmalarında kullanılmak üzere
depolanır.
ğ) Faaliyet esnasında oluşabilecek
atıklar çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde ilgili mevzuat
doğrultusunda bertaraf edilir.
h) Kumun yıkanması esnasında kimyasal
madde kullanılmış ise oluşan atık sularının bertarafı ilgili mevzuat
çerçevesinde yapılacak olup, alıcı ortama deşarjında yıkama işleminden sonra
atık suların alıcı ortama deşarj standartları uygulanır.
ı) Kum, çakıl ve benzeri malzeme alınan
yerlere hiçbir şekilde atık bırakılmaz.
i) Faaliyet sahibince ocak sahası
içerisinde derinlik ölçümü yapılabilmesine imkan sağlayacak gerekli ekipman
bulundurulur.
j) Mevcut su kalitesinin 31/12/2004
tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Su Kirliliğinin Kontrolü
Yönetmeliğinin ekinde yer alan Tablo-1’e göre su kalite sınıfının belirlenerek,
mevcut kalitenin bozulmaması için gerekli tedbirler alınır.
k) Akarsu ve kuru dere yataklarından kum,
çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi faaliyetlerine ilişkin
olarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’ndan söz konusu faaliyet sahası ile ilgili
su ürünleri açısından alınacak görüş doğrultusunda faaliyetler yürütülür.
Deniz ve göl yataklarından kum, çakıl ve
benzeri maddelerin alınması ile ilgili usul ve esaslar
MADDE 7 – (1) Deniz ve göl yataklarından kum, çakıl ve benzeri
maddelerin alınması ve işletilmesini gerçekleştirecek faaliyet sahiplerince
işletme aşamasında uyulması gereken esaslar şunlardır:
a) Ekosistem bütünlüğünün korunması ve
doğal hayata zarar verilmemesi esastır.
b) Kıyının jeomorfolojik yapısının doğal
durumu korunur.
c) Mevcut su kalitesinin korunması için,
Su Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinin ekindeki Tablo-2, Tablo-3 ve Tablo-4’te
yer alan su kalite sınıfı belirlenerek gerekli tedbirler alınır.
ç) Deniz ve göl rezervuarlarına su akışı
engellenmez.
d) Denizlerden, göl yataklarından kum,
çakıl ve benzeri maddelerin alınması ve işletilmesi faaliyetlerine ilişkin
olarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’ndan söz konusu faaliyet sahası ile ilgili
su ürünleri açısından alınacak görüş doğrultusunda faaliyetler yürütülür.
e) Faaliyet esnasında oluşabilecek
atıklar çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde ilgili mevzuat
doğrultusunda bertaraf edilir.
f) Faaliyet sahibince ocak sahası
içerisinde derinlik ölçümü yapılabilmesine olanak sağlayacak gerekli ekipman
bulundurulur.
Sulak alanlardan kum, çakıl ve benzeri maddelerin
alınması ve işletilmesi ile ilgili usul ve esaslar
MADDE 8 – (1) Sulak alanlardan kum, çakıl ve benzeri maddelerin
alınması ve işletilmesi faaliyetleri ile ilgili olarak bu Yönetmelikle
getirilen hükümlere ilaveten, 17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(2) Faaliyet sahibince ocak sahası
içerisinde derinlik ölçümü yapılabilmesine olanak sağlayacak gerekli ekipman
bulundurulur.
Tarım arazilerinden kum, çakıl ve benzeri
maddelerin alınması ve işletilmesi ile ilgili usul ve esaslar
MADDE 9 – (1) Faaliyet sahipleri tarım arazilerinden, kum,
çakıl ve benzeri maddelerin alınması ile ilgili faaliyetlerini 3/7/2005 tarihli
ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu çerçevesinde yürütürler.
(2) Tarım arazilerinden alınan malzemenin
yıkanması ve elenmesi sonucunda oluşan pasa, ruhsat alanı içerisinde çevreye ve
insan sağlığına zarar vermeyecek can ve mal emniyetini sağlayacak şekilde
araziyi yeniden kazanım çalışmalarında kullanılmak üzere depolanır.
Faaliyet ile ilgili başvuru
MADDE 10 – (1) 16/12/2003 tarihli ve 25318 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca
çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlaması zorunlu ya da gerekli faaliyet
sahipleri, çevresel etki değerlendirmesi raporunun eki olarak Doğaya Yeniden
Kazandırma Planını, çevre yönetim uygulama takvimini ve bu plan ve takvimi
aynen uygulayacağını gösterir noter tasdikli taahhüdü ilgili makamlara sunmakla
ve projelerini, verilen kararlara göre gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
(2) Çevresel Etki Değerlendirmesi
Yönetmeliği uyarınca çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı
verilen faaliyet sahipleri ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği
dışındaki faaliyet sahipleri bu Yönetmeliğin Ek-1’inde formatı verilen Çevre
Yönetim Planını ve bu planı aynen uygulayacaklarını gösterir noter tasdikli
taahhüdü ilgili İl Çevre ve Orman Müdürlüğüne üç nüsha halinde vermekle ve
faaliyetlerini, verdikleri plan ve taahhüde göre gerçekleştirmekle
yükümlüdürler.
Çevre yönetim planının incelenmesi ve
onaylanması
MADDE 11 – (1) Faaliyet sahibince hazırlatılacak Çevre Yönetim
Planını, çevresel etki değerlendirmesi raporu ekinde ilgili makamlara sunulur.
Çevre Yönetim Planı ile ilgili inceleme, değerlendirme ve onaylama süreci
çevresel etki değerlendirmesi raporu ile birlikte Çevresel Etki Değerlendirmesi
Yönetmeliğinin hükümleri çerçevesinde yürütülür.
Çevre yönetim planı hazırlayacaklarda
aranacak şartlar
MADDE 12 – (1) Çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlamaya
yetkili kurum ve kuruluşlar, aynı zamanda çevre yönetim planını da hazırlamaya
yetkilidir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
İzleme
MADDE 13 – (1) Faaliyetler, faaliyet sahibince verilen çevre
yönetim planı ve bu Yönetmelik hükümleri kapsamında ilgili İl Çevre ve Orman
Müdürlüğünce izlenir.
Denetim
MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik çerçevesindeki denetimlerde, Çevre
Kanununun 12 nci maddesi uyarınca Bakanlık, İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ve
Bakanlıkça yetki devri yapılmış kurum veya kuruluşlar yetkilidir.
Yaptırım
MADDE 15 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı faaliyette
bulunanlara Çevre Kanunu’nun 20 nci maddesi birinci fıkrası (l) bendinin ikinci
paragrafına göre idari para cezası ve 15 inci maddesi uyarınca faaliyeti
durdurma yaptırımı uygulanır.
Raporlama
MADDE 16 – (1) İl çevre ve orman müdürlüğü, faaliyet
sahiplerince verilen çevre yönetim planlarının koordinatları ve planın
gerçekleşme durumunu gösterir raporları her yıl mart ayı sonuna kadar Bakanlığa
bildirmekle yükümlüdür.
Tebliğ çıkarma yetkisi
MADDE 17 – (1) Bakanlık bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili
olarak ihtiyaç olması halinde tebliğ çıkartabilir.
Faaliyette bulunan işletmelerin başvurusu
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Yönetmelik kapsamında halen faaliyette bulunan
faaliyet sahipleri bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl
içinde bu Yönetmeliğin Ek-1’inde formatı verilen Çevre Yönetim Planını ve bu
planı aynen uygulayacaklarını gösterir noter tasdikli taahhüdü İl Çevre ve
Orman Müdürlüğüne vermek ve faaliyetlerini bu plan ve taahhüde göre
gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
Çevresel etki değerlendirmesi
sürecindeki faaliyet sahiplerinin başvurusu
GEÇİCİ MADDE 2 – (1) Bu Yönetmeliğin yayım tarihi itibarı ile çevresel
etki değerlendirmesi süreci devam eden faaliyet sahipleri süreç içerisinde
bulunduğu aşamaya bakılmaksızın bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren üç ay içinde, belirtilen Doğaya Yeniden Kazanım Planını, Çevre Yönetim
Planı uygulama takvimi hazırlamak ve bu planı ve takvimi aynen uygulayacağını
gösterir noter tasdikli taahhüt ile planı Bakanlığa sunmakla yükümlüdür. Bu
plan, takvim ve taahhüt çevresel etki değerlendirmesi raporuyla birlikte Bakanlıkça
değerlendirilir.
(2) Bu Yönetmeliğin yayım tarihi itibarı
ile Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği Ek-II’ye tabi olup, proje tanıtım
dosyası hazırlamış proje sahipleri bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten
itibaren üç ay içinde proje tanıtım dosyası’nın eki olarak bu Yönetmeliğin
Ek-1’inde formatı verilen Çevre Yönetim Planını hazırlamak, bu planı aynen
uygulayacağını gösterir noter tasdikli taahhüdü ilgili makamlara sunmak ve
projelerini verilen plan ve taahhütlere göre gerçekleştirmekle yükümlüdürler.
(3) Bu Yönetmeliğin yayım tarihi itibarı
ile çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı verilmiş faaliyet sahipleri bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde bu Yönetmelik
ekinde formatı verilen Çevre Yönetim Planını hazırlamak ve bu planı aynen
uygulayacağını gösterir noter tasdikli taahhüt ile planı il çevre ve orman
müdürlüğüne vermekle yükümlüdür.
Yürürlük
MADDE 18 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 19 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çevre ve Orman Bakanı
yürütür.
EK-1
ÇEVRE YÖNETİM PLANI
1. Projenin Özellikleri
a) Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi,
Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı.
b) Doğal Kaynakların Kullanımı. (Arazi
Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.)
c) Arazinin Hazırlanması, İşletme ve
Rehabilitasyon Alanlarında Oluşan Atıkların Miktarı ve Fiziksel, Kimyasal,
Biyolojik Özellikleri.
ç) Kullanılan Teknoloji ve Malzemelerden
Kaynaklanabilecek Kaza Riski.
d) Projenin Olası Çevresel Etkilerine
Karşı Alınacak Tedbirler.
2. Projenin Yeri
a) Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi.
(Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.)
b) Çevresel Etki Değerlendirmesi
Yönetmeliği Ek-V’deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak (sulak alanlar,
kıyı kesimleri, dağlık ve ormanlık alanlar, tarım alanları, milli parklar, özel
koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel, arkeolojik, vb.
önemli alanlar, erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar,
potansiyel erozyon ve ağaçlandırma alanları ile 16/12/1960 tarihli ve 167
sayılı Yer Altı Suları Hakkında Kanun gereğince korunması gereken akiferler)
Doğal Çevrenin Değerlendirilmesi.
3. Doğaya Yeniden Kazandırma Planı
(Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlayanlar hazırlayacak)
4. Çevre Yönetim Planı Uygulama Takvimi
(Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlayanlar hazırlayacak)